Πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως όταν ονοματίζουμε κάτι το καθιστούμε και υπαρκτό.


Πλήρης τίτλος: Η Άμεση Δημοκρατία και η Δύναμη των Λέξεων


Πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως όταν ονοματίζουμε κάτι το καθιστούμε και υπαρκτό. Tο προηγούμενο έχει ίσως να κάνει περισσότερο με τον ανθρώπινο ψυχισμό και με την ασφάλεια που νιώθουμε ως είδος, όταν προσπαθούμε να εκφράσουμε κάτι μέσω της γλώσσας μας. Αν όμως εξετάσουμε τα πράγματα ακόμα βαθύτερα και στοχαστούμε πάνω στο ζήτημα της γέννησης και εξωτερίκευσης των σκέψεων και των ιδεών, καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως μια ιδέα, ένας στόχος, μια σκέψη, παύουν να είναι κτήμα μας από τη στιγμή που τα εκφράζουμε ως άτομα ή ως ομάδες ατόμων προς τα έξω.
Όλα τα παραπάνω τα επεξεργάζομαι τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς παρατηρώ πως ο όρος "Άμεση Δημοκρατία" χρησιμοποιείται με καταιγιστικό -τολμώ να πω- ρυθμό μέσα στους κόλπους της πολιτικής ζωής της χώρας μας. Ολοένα και περισσότεροι ζητούν πλέον αμεσότερη Δημοκρατία. Από την άκρα αριστερά και τον χώρο των αντιεξουσιαστών, μέχρι το χώρο της δεξιάς (βλ. δηλώσεις Σιούφα τη βραδιά της εκλογής του νέου προέδρου της Ν.Δ) αλλά και της ακροδεξιάς. Αυτό που δεν μας έχουν εξηγήσει ακόμα όλοι αυτοί βέβαια, είναι το πως αντιλαμβάνονται την Άμεση Δημοκρατία. Κάτι μου λέει πως στο ερώτημα αυτό θα λαμβάναμε πολλές διαφορετικές απαντήσεις. Κι όλα αυτά, ενώ πριν μερικά χρόνια η φράση αυτή θα έμοιαζε παντελώς άγνωστη και αόριστη στους περισσότερους Έλληνες.
Φυσικά δεν προτίθεμαι να υποστηρίζω πως ο όρος "Άμεση Δημοκρατία" αποτέλεσε ή αποτελεί ιδιοκτησία κάποιου. Σαφέστατα όμως υπήρξαν και υπάρχουν μέχρι και σήμερα, άτομα ή και ομάδες ατόμων, που θυσίασαν πολλά τα προηγούμενα χρόνια έτσι ώστε να μπολιαστεί η ελληνική κοινωνία με αμεσοδημοκρατικές αντιλήψεις και εφαρμογές. Για παράδειγμα είναι καταγεγραμμένες οι δράσεις της Μ.Κ.Ο "Βήμα για Δημοκρατία Πολιτών" και του συντονιστή της Γ. Κόκκα, το αμεσοδημοκρατικό "πείραμα" του Μ. Γλέζου στην Απείρανθο της Νάξου, το έργο του καθηγητή Τ. Φωτόπουλου για την Περιεκτική Δημοκρατία, τα βιβλία του καθηγητή Γ. Οικονόμου κ.α.
Όμως όπως είπαμε και παραπάνω, όταν παλεύεις για έναν σκοπό, όταν εκφράζεις έναν δημόσιο λόγο, ένα όραμα, οι ιδέες αυτές παύουν να είναι δικές σου. Γίνονται κτήμα των αποδεκτών της πληροφορίας και είτε συνεχίζουν την εξελικτική τους πορεία μέσα στο χώρο και στο χρόνο, είτε διαστρεβλώνονται και χάνουν το νόημα και την αξία τους, συμπιεζόμενες μέσα στα κοντόφθαλμα -συνήθως- μέτρα και σταθμά των κάθε λογής εκμεταλλευτών.
Και αυτή ακριβώς είναι πλέον η μεγάλη πρόκληση για τους αμεσοδημοκράτες αυτής της χώρας: Καλούνται ξαφνικά να προστατέψουν την αξία και τη "δόνηση" της ίδιας της λέξης και φράσης που έχουν επιλέξει να τους προσδιορίζει ιδεολογικοπολιτικά. Πρόκληση, βάρος και ευθύνη μαζί...



Μηνάς Παπαγεωργίου (7/12/09)

Ο καθηγητής Πολιτισμού και Μελέτης των Media για την κοινή καταγωγή των τριών μονοθεϊστικών θρησκειών.



Πρώτη πανελλήνια δημοσίευση στο meta-journalist.blogspot.com!

Ο Jean- Pierre Isbouts είναι συγγραφέας, ιστορικός και βραβευμένος παραγωγός ντοκιμαντέρ. Είναι καθηγητής Πολιτισμού και Μελέτης των Media στο πανεπιστήμιο της Σάντα Μπάρμπαρα. Είναι πολυγραφότατος συγγραφέας στους τομείς της τέχνης και του πολιτισμού –συμπεριλαμβανομένων της Ιταλικής Αναγέννησης, της τέχνης του 19ου αιώνα και του Αμερικανικού Κινηματογράφου-, καθώς επίσης και της Βιβλικής ιστορίας και αρχαιολογίας. Ώντας μουσικολόγος, έχει αποτελέσει παραγωγός κλασσικής μουσικής με ορχήστρες στο Los Angeles, το Άμστερνταμ και τη Νέα Υόρκη




Μηνάς Παπαγεωργίου: Αγαπητέ κ. Isbouts, θα ξεκινήσω αυτή τη συνέντευξη ρωτώντας ορισμένα πράγματα σχετικά με τη ζωή και τη δράση σας. Μιλήστε μου για το ακαδημαϊκό σας προφίλ και τις πνευματικές σας αναζητήσεις. Για τα projects που έχετε αναλάβει τόσο στην ακαδημαϊκή σας καριέρα, όσο και κατά τη διάρκεια της συνεργασίας σας με τηλεοπτικούς κολοσσούς, όπως το National Geographic για την παραγωγή ειδικού τύπου ντοκυμαντέρ.

Jean-Pierre Isbouts: Η πολιτιστική ιστορία της Ευρώπης πάντα με ενδιέφερε. Έχω σπουδάσει Ιστορία της Τέχνης, Μουσικολογία, Αρχαιολογία και Ιστορία της Αρχιτεκτονικής στο Πανεπιστήμιο του Λάιντεν (Leiden) στην Ολλανδία και συνέχισα τις σπουδές μου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ταυτόχρονα έκανα καριέρα στην παραγωγή ταινιών, μιας και πιστεύω ότι οι ταινίες είναι πιο αποτελεσματικό μέσο για να εκθέσει κανείς την πλούσια πολιτιστική και πνευματική μας κληρονομιά στον πολύ κόσμο και στον τύπο.
Αφού μετανάστευσα στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1979, η πρώτη κινηματογραφική ταινία που έγραψα και σκηνοθέτησα ήταν το “Van Gogh Revisited” με τον Leonard Nimoy (του Star Trek). Από τότε έχω παράγει πολλά προγράμματα σχετικά με την τέχνη, την ιστορία και την θρησκευτική ανοχή για την τηλεόραση και multimedia. Μερικές από τις πιο γνωστές ταινίες είναι: “Walt: The Man Behind the Myth” (Disney, 2001), μία βιογραφία κανονικού μήκους του Walt Disney, “The Quest for Peace” (Hallmark, 2003) μία διερεύνηση θρησκευτικής ανοχής στο Μαρόκο, στην Ισπανία, στο Ισραήλ και στην Παλαιστινιακή Αρχή, “Young Jesus” (Public Television, 2008) μία καινούργια ερμηνεία της τρυφερής ηλικίας του Ιησού από την Εβραϊκή και την Μουσουλμανική πλευρά, και η καινούργια μου ταινία “Operation Valkyrie” (Koch/History Channel, 2008) η αληθινή ιστορία της αντίστασης κατά του Χίτλερ από ανώτερους αξιωματικούς του Wehrmacht βασισμένο σε αυτόπτες μάρτυρες. Στο μεταξύ έχω επίσης παράγει προγράμματα πάνω στην Αναγέννηση, τον Ιμπρεσιονισμό, και την πρώιμη μοντέρνα τέχνη.
Αρκετά από αυτά τα έργα βασίζονται στα βιβλία μου, ή οδηγήσανε σε βιβλίο έρευνας. Ένα από αυτά βέβαια και το “From Moses to Muhammad” (2003, το οποίο εμπνεύστηκα μερικώς από το “The Quest for Peace”) το οποίο με οδήγησε στο να γράψω το “National Geographic’s the Biblical Word” (2007), και πιο πρόσφατα στο “Young Jesus: Restoring the Lost Years of a Social Activist and a Religious Dissident” (2008), το οποίο με οδήγησε στην ταινία “Young Jesus”.



Μ.Π: Είστε μια προσωπικότητα που έχει έρθει σε επαφή με έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων σε κάθε γωνιά του πλανήτη. Ανθρώπων που διακρίνονται από διαφορετικές κουλτούρες, ήθη και έθιμα και φυσικά, θρησκευτικές αντιλήψεις. Ποια είναι η άποψή σας για το βαθμό θρησκευτικότητας των διαφόρων λαών στις μέρες μας; Ποια είναι χοντρικά η σχέση της θρησκευτικότητας σε σχέση με το βιοτικό, πολιτισμικό και πνευματικό επίπεδο του κάθε λαού;


J.P.I: Πάντα πίστευα ότι η πνευματικότητα είναι μία πού ιδιωτική και προσωπική εμπειρία. Η πνευματικότητα είναι η αναγνώριση ότι υπάρχει μία ανώτερη δύναμη που μας καθοδηγεί και μας κινεί και μπορεί να αποδειχτεί μία τρομερή πηγή εσωτερικής δύναμης και σκοπού, αρκεί να μάθουμε πώς να επικοινωνούμε μαζί της. Ένας από τους πιο συνηθισμένους τρόπους να βιώσει κάνεις αυτή τη δύναμη είναι η θρησκεία. Η θρησκεία είναι το μέσο με το οποίο μπορούμε να βρούμε τον τρόπο να εκφράσουμε την πνευματικότητα μας μέσα στο γενικότερο πλαίσιο της κοινωνίας μας και της κοινωνικό-πολιτιστικής κληρονομιάς μας. Έτσι, η θρησκεία βασιζόμενη σε αληθινή πνευματικότητα είναι μία ζωτική πυξίδα ηθικής για να διαγράψουμε την πορεία μας μέσα στις προκλήσεις της σύγχρονης ζωής. Η θρησκεία δίχως πνευματικότητα όμως δεν έχει νόημα και με τον ίδιο τρόπο είναι εφικτό να πετύχουμε ένα υψηλό επίπεδο πνευματικότητας και εσωτερικής επικοινωνίας με το θείο μέσα μας, χωρίς την οργανωμένη θρησκεία.
Εκεί που στράβωσαν τα πράγματα στην σύγχρονη εποχή, τον τελευταίο μισό αιώνα, είναι όταν έγιναν 2 πράγματα: όταν η θρησκεία μεταφέρθηκε από την κατάλληλη της σφαίρα ως μία ατομική εμπειρία και επιβλήθηκε σε άλλους, ειδικά στην πολιτική, και όταν οι ασκούμενοι κάποιας θρησκείας πίστεψαν ότι είχαν την αποκλειστική πρόσβαση στο θείο. Και τα δύο οδηγούν σε θρησκευτική μισαλλοδοξία, που είναι και η μάστιγα των καιρών μας. Η θρησκεία σαν κρατική και δημόσια πολιτική είναι ανάθεμα για τις αρχές της δημοκρατίας, η οποία προτρέπει στην ανάπτυξη της ποικιλίας και της αντιπαράθεσης. Παραδείγματα είναι η θεοκρατίες του Ιράν και ο Wahhabism της Σαουδικής Αραβίας, οι οποίες στερούν βασικά δικαιώματα, ιδιαίτερα των γυναικών, βασιζόμενες στη θρησκεία.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός έχει ενισχύσει βαθιές διαιρέσεις στον πληθυσμό και έχει προάγει την μισαλλοδοξία έναντι, μεταξύ άλλων, των γκέι, των λεσβιών και των μουσουλμάνων. Στο Ισραήλ, ένα κράτος το οποίο ιδρύθηκε το 1948 από τον David Ben Gurion πάνω σε αυστηρά κοσμικές αρχές, όπου η αυξανόμενη επιρροή δεξιού, Εβραϊκού φονταμενταλισμού έχει ως αποτέλεσμα τη συνεχή κατοχή της Δυτικής Όχθης και αρπακτικής πολιτικής οικισμών, τεκμηριώνοντας το θρησκευτικά, παραβιάζοντας απροκάλυπτα τις αρχές του Καταστατικού των Ηνωμένων Εθνών. Το ίδιο ισχύει και στις Ισλαμικές θεοκρατίες που ενεργά διώκουν οποιονδήποτε που δεν συμμερίζεται την συγκεκριμένη ερμηνεία του Ισλάμ του κράτους – σε τέτοια έκταση που στιγματίζουν μέλη άλλων Μουσουλμανικών ομάδων ως αιρετικούς.
Η θρησκεία δεν έχει θέση στην πολιτική. Είναι θέμα καρδιάς και ένα αδιαμφισβήτητο ανθρώπινο δικαίωμα επιλογής.



Μ.Π: Έχετε έρθει αντιμέτωπος με κινδύνους στα ταξίδια σας λόγω θρησκευτικού ρατσισμού ή τέλος πάντων απόρριψης του διαφορετικού; Μπορείτε να μας αναφέρετε ένα δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα; Από την άλλη, έχετε κάνει κάποια/ες ανακάλυψη για την οποία δηλώνετε υπερήφανος κατά τις έρευνές σας;


J.P.I: Έχω αποδοκιμαστεί από Ευαγγελικούς κληρικούς στις Ηνωμένες Πολιτείες, πιο πρόσφατα λόγω του καινούργιου μου βιβλίου «Νεαρός Ιησούς» (“Young Jesus”). Η Ευαγγελική Χριστιανοσύνη δεν αναγνωρίζει την πιθανότητα ενός ιστορικού Ιησού, ή την ιδέα ότι μία τέτοια φιγούρα θα μπορούσε να ερευνηθεί χρησιμοποιώντας μοντέρνες μεθόδους λογοτεχνικής ερμηνείας και ιατροδικαστικής έρευνας. Μεγάλο κομμάτι αυτού πιστεύω ότι είναι λόγω φόβου: Φόβου ότι η αποκάλυψη του Ιησού ως άνθρωπο μπορεί να υπονομεύσει το θρησκευτικό δόγμα. Πιστεύω ότι το αντίθετο ισχύει: το να γνωρίζει κανείς πιο οικεία τον Ιησού ως άνθρωπο μπορεί να ενισχύσει την πίστη του, και πολλοί αναγνώστες συμφωνούν μαζί μου.
Εκτός Ηνωμένων Πολιτειών, έχω εκτεθεί σε πυροβολισμό κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων ειδικά στο Περού και στους λόφους του Γκολάν, λίγες βδομάδες πριν το ξέσπασμα του πολέμου Yom Kippur. Μου έχουν πετάξει πέτρες στην Δυτική Όχθη επειδή οδηγούσα ένα αυτοκίνητο με Ισραηλινές πινακίδες, αλλά αυτές είναι εξαιρέσεις, και σε πολλές περιπτώσεις θα έπρεπε να ήμουν πιο λογικός.
Η αλήθεια είναι ότι στη διάρκεια όλων των ταξιδιών μου στη Μέση Ανατολή έχω ακράδαντα πειστεί για την έμφυτη καλοσύνη και συμπόνια των καθημερινών ανθρώπων και στις δύο πλευρές του θρησκευτικού συνόρου. Κάποτε, όταν είχα αρρωστήσει πολύ βαριά στην Ιερουσαλήμ, με περιέθαλψε ένας Άραβας πανδοχέας που αρνήθηκε οποιαδήποτε πληρωμή. Είχα τα προνόμιο να απολαύσω αμέτρητες περιπτώσεις φιλοξενίας από άγνωστους Μουσουλμάνους. Όταν χάνομαι (το οποίο γίνεται πολύ συχνά) άγνωστοι έχουν ξεφύγει μίλια από τον προορισμό τους για να με πάνε εκεί που ήθελα.
Γι΄ αυτό νιώθω σαν στο σπίτι μου στη Μέση Ανατολή, οι Άραβες και οι Ισραηλινοί είναι ευπρεπείς και συμπονετικοί άνθρωποι, οι περισσότεροι από αυτούς που πήρα συνέντευξη λαχταρούν τη σταθερότητα και την κοινωνική δικαιοσύνη, αλλά και το δικαίωμα να μεγαλώσουν τα παιδιά τους σε ειρήνη. Είναι οι αρχηγοί τους, φλογισμένοι από θρησκευτικά ή πολιτικά ιδεώδη (ή και τα δύο) που επιμένουν να συντηρούν τους διαχωρισμούς και να ενισχύουν την αδιαλλαξία.


M.Π: Κύριε Isbouts ποια πιστεύετε ότι είναι η γενεσιουργός αιτία της ύπαρξης των θρησκειών; Ποιους σκοπούς εξυπηρετεί μέσα σε μια οργανωμένη ανθρώπινη κοινωνία; Πως πιστεύετε ότι ξεκίνησε η πρώτη θρησκεία;


J.P.I: Νομίζω ότι απάντησα το πρώτο μέρος παραπάνω, στο ότι η θρησκεία έιναι (ή θα έπρεπε να είναι) μία οδός για προσωπική πνευματικότητα. Από τη μεριά της η οργανωμένη θρησκεία πρέπει να διευκολύνει αυτή την πνευματικότητα σε ένα γενικότερο κοινωνικό πλαίσιο. Και οι τρεις μεγάλες θρησκείες δίνουν έμφαση στον οίκτο και την συμπόνια, άρα η θρησκεία θα πρέπει να διευκολύνει την εφαρμογή αυτών των αξιών μέσα στην κοινωνία στην οποία ζούμε.
Οι θρησκευτικές οργανώσεις θα πρέπει να εποφθαλμιούν στο να κάνουν καλά έργα και θα πρέπει να παρακινούν τους πιστούς τους να κάνουν το ίδιο για να δίνουν μία έκφραση και ένα νόημα στην πνευματικότητα τους. Δυστυχώς αυτό δεν γίνεται πάντα, ειδικά όταν η θρησκεία συγχέεται με την πολιτική και προσπαθεί να επιβάλλει τις αξίες τις σε εκείνους που δεν πιστεύουν. Αυτό είναι λάθος και αντίθετο με τη δημοκρατική δεοντολογία.


Μ.Π: Ας περάσουμε στο κεντρικό θέμα της συνέντευξης αυτής… Στο βιβλίο σας «Από το Μωυσή στο Μωάμεθ» υποστηρίζετε ότι οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες (ιουδαϊσμός, χριστιανισμός και μωαμεθανισμός) έχουν κοινή καταγωγή. Μπορείτε μέσα σε λίγες γραμμές να μας περιγράψετε την κεντρική ιδέα του συμπεράσματός σας αυτού, αναφέροντας μας τα δεδομένα πάνω στα οποία στηριχθήκατε;


J.P.I: Η βασική προϋπόθεση του “From Moses to Mohammed” είναι ότι ως Εβραίοι, Χριστιανοί και Μουσουλμάνοι έχουμε πολύ περισσότερα κοινά από αυτά που συνειδητοποιούμε, ή από αυτά που μερικοί φονταμενταλιστές θέλουν να αναγνωρίζουμε. Έχουμε όλοι μία κοινή κληρονομιά στην πίστη ότι υπάρχει ένας θεός. Όλοι συμφωνούμε στο ότι αυτός ο θεός ήταν και εξακολουθεί να είναι υπεύθυνος για τη Δημιουργία, ασχέτως από τις επιστημονικές λεπτομέρειες του πως έγινε αυτό. Συμφωνούμε όλοι στο ότι ο θεός (αντιθέτως με όλες τις αρχαίες θεότητες) είναι μια πηγή ήθους. Και όλοι πιστεύουμε ότι με το να επικοινωνούμε με τον θεό και με το να βιώνουμε μία στενή πνευματικότητα με αυτό το υψηλό όν, μπορούμε να βελτιώσουμε την ποιότητα της ζωής μας και αυτών γύρο μας. Και ότι ο θεός θέλει να εξασκούμε την ίδια ηθική και κοινωνική συμπόνια προς τους άλλους που περιμένουμε από αυτόν.
Αυτός είναι ο πυρήνας του Αβρααμικού μονοθεϊσμού και αυτό και μόνο θα έπρεπε να καλλιεργεί μία τεράστια αίσθηση αλληλεγγύης μεταξύ των Τριών Μεγάλων Θρησκειών. Βέβαια διαφέρουμε και σε πολλά πράγματα, αλλά έχω προσπαθήσει να δείξω ότι αυτές οι διαφωνίες είναι ουσιαστικά θέμα δογμάτων, θεολογίας και πολιτιστικών εθίμων. Θα τα βρει κανείς στον τρόπο που εξασκούμε την θρησκεία μας, όχι στις κεντρικές αξίες των πίστεων μας. Ο Μωάμεθ το ήξερε αυτό όταν πλησίασε την Εβραϊκή κοινότητα του Yathrib (μετά Madinah) προτείνοντας να ενωθούν ως ένας γηγενής μονοθεϊσμός.
Δεύτερον, δεν έχει καμία λογική να ισχυρίζεται μία θρησκεία ότι η δικιά της θεία αποκάλυψη είναι ανώτερη ή και αποκλειστική (όπως κάνουν και οι τρεις αυτές θρησκείες ως κάποιο σημείο δυστυχώς). Αν δεχτούμε πως ο θεός είναι ο δημιουργός όλων μας, μία ιδέα που βρίσκεται στον πυρήνα της Γένεσης και του Κορανίου, γιατί ο ίδιος θεός να περιόρισε την αποκάλυψη του σε μόνο μία ομάδα ανθρώπων; Το να είναι ο θεός όλων σημαίνει ακριβώς αυτό. Στο “From Moses to Mohammed” προωθώ την ιδέα ότι ο θεός δεν περιορίζει την σοφία και καθοδήγηση του σε μία ομάδα, και δεν υπάρχει λόγος να απορρίψουμε την ιδέα ότι η αποκάλυψη του Μωάμεθ είναι λιγότερο έγκυρη από αυτές που βίωσαν ο Μωϋσής ή ο Ιησούς. Το Ισλάμ του Μωάμεθ είναι ο μονοθεϊσμός όπως εκφράζεται στις μοναδικές κοινωνικές και πολιτιστικές συνθήκες της Αραβίας του 7ου αιώνα, όπως ο Χριστιανισμός διαμορφώθηκε από τις ελπίδες και τα έθιμα των Ελληνο-Ρωμαίων του 1ου αιώνα. Α έχουμε το κουράγιο να το αποδεχτούμε αυτό, είμαστε σε καλό δρόμο στο πετύχουμε την ανεκτικότητα και τον οίκτο που όλοι κηρύσσουμε, αλλά τόσο σπάνια βλέπουμε να γίνεται.


Μ.Π: Γιατί πιστεύετε ότι το παραπάνω συμπέρασμα απορρίπτεται από τα κυρίαρχα σήμερα ιερατεία; Θέλω να πω ποια νέα δεδομένα πιστεύετε ότι θα έφερνε στο προσκήνιο η αποδοχή αυτή και ποια τα αποτελέσματά που θα έφερνε μαζί της;


J.P.I: Η θρησκεία βασίζεται σε οργανώσεις και όπως τα πολιτικά κόμματα βασίζονται στην ιδεολογία, οι θρησκευτικές οργανώσεις βασίζονται στο δόγμα. Ο Εβραϊσμός, η Χριστιανοσύνη και το Ισλάμ έζησαν τρομερές αντιξοότητες και πολιτικές διαμάχες στα χρόνια της διάπλασης τους – σε αντίθεση, για παράδειγμα, με τον Βουδισμό, τον Κομφουκιανισμό, και τον Ινδουισμό. Η δογματική ορθοδοξία έγινε ζήτημα επιβίωσης, ακόμα και αν πολλές από τις δογματικές δοξασίες αναπτύχθηκαν πολλά χρόνια ή και αιώνες μετά τον θάνατο των ιδρυτών τους (κάτι που είναι ιδιαίτερα αληθές για την Χριστιανοσύνη). Αυτό παραμένει έως σήμερα, όχι μόνο στις δογματικές εντάσεις μεταξύ Σίιτων και Σουνιτών, αλλά και στην Ορθοδοξία του Βατικανού και σε άλλα θρησκεύματα που αρνούνται να προσαρμοστούν στις τεράστιες αλλαγές της κοινωνίας – ειδικότερα σε σχέση με τα δικαιώματα των γυναικών, δικαιώματα αναπαραγωγής, και παθήσεις όπως το AIDS. Και το δόγμα είναι ένα τεράστιο εμπόδιο για να ξεπεράσει κανείς, ειδικά όταν εμπλέκεται σε δια-θρησκευτικό διάλογο.
Η Επισκοπική εκκλησία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα προσπάθειας να αντιμετωπιστούν αυτά τα ζητήματα μετωπικά, ενώ προσπαθεί να μείνει πιστή στο δόγμα, αντί για την πίστη, η οποία έχει χωριστεί σε «φιλελεύθερους» και «συντηρητικούς». Αλλά θαυμάζω πολύ το κουράγιο αυτών των Επισκοπιλιανών, γιατί μόνο όταν ασχολείται κανείς με τα υπαρκτά προβλήματα που απασχολούν τους υποστηρικτές του, μπορεί ως θρησκεία να ελπίζει ότι θα επιζήσει και θα ευημερήσει στον 21ο αιώνα και παραπέρα.


Μ.Π: Μωυσής, Ιησούς και Μωάμεθ. Μας αναφέρετε επιγραμματικά τις σημαντικότερες ομοιότητες και διαφορές στο προφίλ και τη διδασκαλία των τριών αυτών κεντρικών θρησκευτικών προσώπων;


J.P.I: Νομίζω πως περιέγραψα τις ομοιότητες πιο πάνω. Όσο για τις διαφορές, αυτές είναι βασικά βαθιά ριζωμένες στις δογματικές πεποιθήσεις.
* Οι Εβραίοι δεν αποδέχονται τον Ιησού ως έναν θεόπνευστο ραβίνο και έναν μεταρρυθμιστή (αν και, κατά τη γνώμη μου, αυτό ακριβώς ήταν).
* Οι Χριστιανοί δεν αποδέχονται τη διαθήκη της Εβραϊκής Βίβλου (την «Παλαιά Διαθήκη» ουσιαστικά ένας υποτιμητικός όρος) μιας και πιστεύουν ότι η Διαθήκη του Θεού με τον Μωυσή παραγκωνίστηκε από τη Διαθήκη του Πάθους του Ιησού και της Ανάστασης του.
* Από τις τρεις θρησκείες το Ισλάμ είναι ίσως η πιο ανεκτική προς τις υπόλοιπες μονοθεϊστικές παραδόσεις, στο ότι αποδέχεται τον Μωϋσή, τον Ιησού και άλλες βιβλικές προσωπικότητες ως θεϊκά εμπνευσμένους προφήτες. Το Ισλάμ όμως θεωρεί ότι η Βίβλος είναι βασικά ελαττωματική, και ότι η αποκάλυψη του Θεού είναι πιο τέλεια εκφρασμένη στο Κοράνι, στην κυριολεξία η «σφραγίδα» και οι τελευταίες λέξεις του σχεδίου του θεού. Και, βέβαια, το Ισλάμ δεν αποδέχεται την ιδέα ότι ο Ιησούς είναι ο γιος του Θεού, ούτε την έννοια της Αγίας Τριάδας, πιστεύοντας ότι αυτή η ιδέα αντικρούει την αγνότητα του μονοθεϊσμού.
Μολαταύτα οι Μουσουλμάνοι (και αναφέρομαι στην γενική τάση και όχι στους ριζοσπαστικούς Μουσουλμάνους) έχουν μεγάλη ευλάβεια προς βιβλικές μορφές όπως ο Αβραάμ, ο Ιάκωβος και ειδικά τον Μούσα (Μωϋσή) και τον ‘Ισσα (Ιησού). Επίσης μια βασική ιδέα των Ισλαμικών πεποιθήσεων είναι ότι ο προάγγελος του τέλους του κόσμου θα δεν θα είναι ο Μοχάμεντ αλλά ο Ιησούς.



Μ.Π: Υπάρχουν εναλλακτικές θεωρίες σχετικά με τη δράση των προσώπων αυτών που ξεφεύγουν από την επίσημη άποψη; Για παράδειγμα τους τελευταίους αιώνες φαίνεται να αμφισβητείται ανοικτά η ιστορικότητα του Ιησού ή να αποδεικνύεται πως η βιβλική έξοδος είναι ένα παραμύθι. Θα ήθελα την άποψή σας για το αν αυτές οι απόψεις στηρίζονται σε κάποια στέρεα δεδομένα.



J.P.I: Η ιστορικότητα του Ιησού είναι ένα θεμελιώδες θέμα στο βιβλίο μου “Young Jesus”. Χρησιμοποιεί μία μεγάλη ποικιλία φιλολογικών πηγών και αρχαιολογικών και εγκληματολογικών στοιχείων για να δείξει ότι ο Ιησούς ήταν, πιθανώς, μία ιστορική προσωπικότητα και ο γιος ενός χωρικού που ζούσε σε ένα βαθιά θρησκευόμενο χωριουδάκι στη Κάτω Γαλιλαία.
Αυτό σημαίνει ότι ο Ιησούς ήταν πέρα για πέρα Εβραίος, κάτι που είναι δύσκολα αποδεκτό από πολλούς Χριστιανούς. Η θεολογία της «Βασιλείας του Θεού» δεν παρεκτρέπεται καθόλου από την Εβραϊκή αποκαλυπτική και λυτρωτική σκέψη της περιόδου ανάμεσα στη γραφή των δύο Διαθηκών. Μάλιστα, προσπάθησα να δείξω ότι η θρησκευτική αναμόρφωση που υποστήριζε ο Ιησούς ήταν σε μεγάλο βαθμό διαποτισμένη από Φαρισαϊκό κίνημα. Στην εποχή του Ιησού οι Φαρισαίοι είχαν χάσει την πολιτική δύναμη που είχαν στη διάρκεια της Χασμονικής περιόδου, και έπαιρναν ολοένα και περισσότερα πόστα ως μεταρρυθμιστές σε αντίθεση με το κυβερνόν κόμμα, αυτό των αρχη-συντηρητικών Σαδδουκαίων. Η μεγάλη έχθρα μεταξύ του Ιησού και των Φαρισαίων στα Ευαγγέλια είναι πολύ φανταστικά γραμμένη για να αντικατοπτρίζει τις αληθινές εντάσεις μεταξύ της Χριστιανοσύνης και του Ραβινικού Εβραϊσμού στον ύστερο 1ο αιώνα μ.Χ.
Έχω γράψει διεξοδικά για την Έξοδο στο «The Biblical World”. Είναι πολύ πιθανόν η Έξοδος να είναι ένας θρύλος για κάποιον ήρωα το οποίο προσαρμόστηκε από Βιβλικούς γραφείς του 7ου αιώνα π.Χ. για να συμπτύξουν την μαζική μετανάστευση από την Αίγυπτο στη Κανάα στη διάρκεια της περιόδου της πρώιμης Νέας Βασιλείας σε μία ιστορία. Αυτό όμως σε καμία περίπτωση δεν αντικρούει τα ιστορικά θεμέλια αυτής της μετανάστευσης, ή το εξακριβώσιμο γεγονός ότι μεγάλα πλήθη από Σημίτες δούλευαν στην Αίγυπτο ως μετανάστες και υποτακτικοί πριν οι αγωνιστικές και ρατσιστικές πολιτικές του Σέτι του Ι και του Ραμσή του ΙΙ τους εξώθησε να επιστρέψουν στη Κανάα. Στην διαδικασία αυτής της νέας εποίκισης, η ταυτότητα των Εβραϊκών αυτών φυλών κρυσταλοποιήθηκε σε έναν πολιτιστικό κώδικα αποκάλυψης, ευλάβειας και οικιακής εφαρμογής που σήμερα ξέρουμε ως το Τορά.
Πρέπει να καταλάβουμε πως η Βίβλος δεν είναι βιβλίο ιστορίας με την σημερινή έννοια της λέξης και ποτέ δεν εποφθαλμιούσε κάτι τέτοιο. Αντί γι’ αυτό η Βίβλος είναι η καταγραφή ενός λαού που προσπαθούσε να δημιουργήσει μία κοινωνία στην διαθήκη του με ένα Θεό, και των δυσκολιών που συναντήσαν στην προσπάθεια να διατηρήσουν αυτήν την κοινωνία ενάντια σε τρομερές αντιξοότητες και οικόσιτες και ξένες. Ο σκοπός αυτής της Βιβλικής καταγραφής είναι να αποδείξει την δύναμη της σωτηρίας που βρίσκεται στον πυρήνα της Διαθήκης. Καθώς το κάνει αυτό παραθέτει ένα πλήθος ιστορικών προσωπικοτήτων και γεγονότων – όχι ως αντικειμενική ιστορία αλλά ως ένδειξη του δηλωμένου του σκοπού.
Η έννοια της αντικειμενικής ιστορίας – μία απαγγελία γεγονότων – ήταν παντελώς ξένη στο συγγραφέα της αρχαιότητας. Η ιστορία είχε ένα σκοπό: ως ένα ηθικό δίδαγμα για να διαπαιδαγωγήσει και να καθοδηγήσει αυτούς που θα ακολουθήσουν. Δυστυχώς αυτό συνήθως παρεξηγείται, ιδιαίτερα από τους συντηρητικούς Εβραίους και Χριστιανούς.


Μ.Π: Στην Ελλάδα ο χριστιανισμός έχει κυριαρχήσει τους τελευταίους 16 αιώνες. Από πολύ μικρή ηλικία τα παιδιά μαθαίνουν στα σχολεία τη εβραϊκή γέννεση και τις ιστορίες από την Παλαιά Διαθήκη. Η ερώτησή μου αφορά την σχέση που συνδέουν τα δύο αυτά κείμενα με την ιουδαϊκή θρησκεία. Μπορείτε να μας διαφωτίσετε περισσότερο;


J.P.I: Προφανώς, η Γένεση και άλλα βιβλία του Τάνακ (Tanakh), οι Εβραϊκές Γραφές, είναι για τους Εβραίους θεμελιώδη κείμενα. Η Χριστιανοσύνη επίσης έχει αγκαλιάσει τις Εβραϊκές Γραφές ως θεμελιώδες κείμενα, αλλά μόνο ως το σημείο που προμηνύουν τον ερχομό του Χριστού. Πράγματι, καθ’ όλη τη διάρκεια των Ευαγγελίων, οι Ευαγγελιστές (και ειδικά ο Ματθαίος) παραθέτουν επιλεγμένα αποσπάσματα από τις Εβραϊκές Γραφές επανειλημμένως, για να δείξουν ότι ο Ιησούς ήταν αυτός που «προφήτεψαν» οι Γραφές (Παλαιά Διαθήκη). Άλλες έννοιες από τις Εβραϊκές Γραφές όπως η απελευθέρωση από τη σκλαβιά (μία βασική δοξασία του Ιουδαϊσμού) ή η Εβραϊκή πολιτιστική πρακτική παραβλέπονται από τους Ευαγγελιστές. Ο Παύλος υποστήριξε ότι το όλο σύστημα της τήρησης και της εφαρμογής του Τόρα ξεπεράστηκε από τον Ιησού με τη βάφτιση.
Έτσι η σχέση της Παλαιάς και της Νέας Διαθήκης είναι προβληματική. Από τη μία οι Ευαγγελιστές χρησιμοποιούν τις Εβραϊκές Γραφές για να ‘αποδείξουν’ ότι ο Ιησούς είναι ο Maschiach, Ο Μυρωμένος, και την αναπόφευκτη εκπλήρωση των προσδοκιών της Διαθήκης. Από την άλλη παραβλέπουν και απορρίπτουν άλλα μέρη της Εβραϊκής Βίβλου, ειδικά το γεγονός ότι πουθενά στις Εβραϊκές Γραφές δεν αναφέρεται κάποιος γιος του Θεού που ήρθε με σάρκα - ή ότι αυτό θα είναι μία απαραίτητη ιδιότητα του Μεσσία. Αντιθέτως κατά την Εβραϊκή άποψη ο Μεσσίας είναι ένας στρατιωτικός αρχηγός με εξαιρετικό ταλέντο, λαμπρός στην στρατηγική και κοντοτιέρος που επιτυγχάνει στο να κατατροπώσει τους εχθρούς του Ισραήλ στο πεδίο μάχης. Γι’ αυτό και ήταν τόσο δύσκολο για τους Παλαιστίνιους Εβραίους του 1ου αιώνα να αποδεχτούν ότι ένας άντρας που καταδικάστηκε και εκτελέστηκε ως τρομοκράτης – στον σταυρό – θα μπορούσε να είναι ένας νικηφόρος Μεσσίας – και ο λόγος όπου αυτή η ιδέα εν τέλει βρήκε αποδοχή μη Εβραϊκή και όχι σε Παλαιστινιακή επικράτεια.



Μ.Π: Ποιοι είναι οι λόγοι που έχουν οδηγήσει στην αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος του κόσμου σχετικά με την ιστορία των θρησκειών και τα μυστήρια πίσω από αυτές; Παρατηρούμε μυθιστορήματα, κινηματογραφικές ταινίες και ντοκυμαντέρ τέτοιας θεματολογίας να σαρώνουν σε πωλήσεις…



J.P.I: Μέρος αυτού του ενδιαφέροντος παρακινήθηκε από τους θρησκευτικούς πολέμους του 21ου αιώνα. Βλέπουμε θρησκευτική βία και διαμάχη σε μία κλίμακα που είχαμε να δούμε από τις Σταυροφορίες. Ο κόσμος αναρωτιέται γιατί γίνεται αυτό, όταν έχουμε κάνει τόσο δρόμο στο να χτίσουμε μία πιο δίκαιη, ισόνομη και τεχνολογικά ανεπτυγμένη κοινωνία.
Ένας άλλος βασικός συντελεστής είναι η συνειδητοποίηση της ηθικής χρεοκοπίας του υλισμού, υπέρ ενός νέου ενδιαφέροντος στην πνευματικότητα. Η αδυσώπητη επιδίωξη κραυγαλέου πλούτου των ελίτ τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει δημιουργήσει έναν οξύ διαχωρισμό μεταξύ αυτών που έχουν και αυτών που δεν έχουν. Έχει επίσης αποτελέσει πρόκληση στα ιδανικά μας για το τι μπορεί να πετύχει μία καπιταλιστική δημοκρατία. Η παγκόσμια ύφεση, η οποία μπορεί κάλλιστα να προμηνύει μία καινούργια οικονομική ύφεση, θα βαθύνει περαιτέρω τη δυσαρέσκεια με τον υλισμό ως την ύστατη επιδίωξη του ανθρώπου. Ελπίζω να το κάνει.
Τέλος βλέπω ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον ανάμεσα στους νέους σχετικά με τη ανθρώπινη φύση βασικών θρησκευτικών ηγετών όπως ο Μωϋσής και ο Ιησούς. Πολλοί νέοι που γνωρίζω αποθαρρύνονται από την δογματική και πολιτιστική δυσκαμψία της οργανωμένης θρησκείας αλλά ενδιαφέρονται έντονα για τις δυνατότητες της πνευματικής και εσωτερικής εξερεύνησης. Για εκείνους, η θρησκεία δεν είναι πια η αποκλειστική οδός για θεϊκή παρατήρηση που ήταν για τις παλαιότερες γενιές. Τα σημερινά μέσα μαζικής επικοινωνίας, αντιθέτως, είναι πολύ πιο προσιτές οδοί, και γι’ αυτό βλέπουμε τέτοια έκρηξη θρησκευτικών θεμάτων στα λαϊκά μέσα επικοινωνίας.



Μ.Π: Πολυθεϊστικές vs μονοθεϊστικές θρησκείες: Ήταν άνετη και «ειρηνική» η επικράτηση των δεύτερων; Ποιες αλλαγές επέφερε κατά τη γνώμη σας η επικράτησή τους πάνω στον πλανήτη; (σε επίπεδο αντίληψης του κόσμου, φιλοσοφίας και προόδου)



J.P.I: Το ζήτημα του γιατί ο άνθρωπος άλλαξε από τον πολυθεϊσμό στον μονοθεϊσμό είναι πολύ ενδιαφέρον, το οποίο το διερεύνησα στο “The Biblical World”. Στη πιο πρακτική του μορφή, ο πολυθεϊσμός είχε στενή σχέση με την πρωτόγονη γεωργία, μιας και μία πετυχημένη σοδειά βασιζόταν σε τόσους εξωτερικούς παράγοντες (τον ήλιο, το νερό, τις ήπιες συνθήκες, τη γονιμότητα του σπόρου και του εδάφους) πάνω στους οποίους ο άνθρωπος δεν είχε καμία επιρροή. Κάθε ένας από αυτούς τους παράγοντες εξελίχθηκε σε ένα θεϊκό στοιχείο που ο άνθρωπος μπορούσε να καταπραΰνει, ίσως και επηρεάσει με θυσίες. Και αυτός είναι ο λόγος που οι επικρατέστερες θρησκείες του αρχαίου κόσμου προήλθαν από αγροτικά κέντρα που ποτιζόντουσαν από μεγάλα ποτάμια, συγκεκριμένα στο Δέλτα του Νείλο και στην Μεσοποταμία.
Πλανόδιες φυλές οι οποίες βασίζονται σε οικόσιτα ζώα για την επιβίωση τους είναι λιγότερο εξαρτώμενες από αυτούς τους παράγοντες. Επίσης βασίζονται λιγότερο σε έναν συγκεκριμένο τόπο με τους περιφερειακούς του ναούς. Επειδή ταξιδεύουν, χρειάζονται μία θεϊκή παρουσία η οποία τους φροντίζει όπου και να πάνε. Όλα αυτά τα στοιχεία δημιούργησαν ένα περιβάλλον στο οποίο φυλετικοί ηγέτες όπως ο Αβραάμ μπορούσαν να εδραιώσουν την κατανόηση τους για το θεϊκό σε μία πιο κεντρική και φορητή ιδέα, στερούμενοι των δυνατών δεσμών που είχαν οι πολυθεϊστικές θεότητες με κάποιο συγκεκριμένο μέρος και τοποθεσία.
Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι ο «Ελ», ο ονομασία που χρησιμοποιούσε ο Αβραάμ για τον θεό (αντιθέτως με το «YHWH” που χρησιμοποιούσε ο Μωϋσής) σχετίζεται πιθανόν με το «Ελ» που λατρευόταν στη Συρία/Κανάαν, η περιοχή στην οποία, σύμφωνα με τη Γένεση, εγκαταστάθηκε ο Αβραάμ μετά από την προσωρινή διαμονή του στο Χαράν. Ο Σύριος «Ελ» δεν ήταν μονοθεϊστικός θεός, αλλά ήταν ανώτατος θεός που εξουσίαζε πολλές μικρότερες θεότητες και στεκόταν αμέτοχος πάνω από τους ξεχωριστούς, αγροτικούς ρόλους αυτών των θεών. Είναι πιθανόν λοιπόν ότι ο Σύριος «Ελ» είναι μία μεταβατική θεότητα μεταξύ την πολυθεϊκή Μεσοποταμία και τον μονοθεϊσμό που σχετίζουμε με τον Αβραάμ, αλλά κατά πάσα πιθανότητα κρυσταλλοσκοπήθηκε σε ένα μοναδικό ον πολύ αργότερα, κατά τη διάρκεια και ύστερα της μετανάστευσης από την Αίγυπτο στο Ισραήλ.



Μ.Π: Στις μέρες μας κάποιοι θέλουν να χωρίσουν τον πλανήτη μας σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα προκαλώντας συνεχή ένταση μέσω πολέμων, τρομοκρατικών ενεργειών και άλλων θερμών επεισοδίων. Δύο στρατόπεδα που διακρίνονται από διαφορετικές θρησκευτικές αντιλήψεις, με κοινή όμως από ότι φαίνεται «καταγωγή». Εσείς ποιο μήνυμα θα θέλατε να περάσετε στους μπροστάρηδες των αντιλήψεων αυτών;



J.P.I: Όπως είπα αυτά που μας χωρίζουν ωχριούν μπροστά σε αυτά που μας ενώνουν. Οι διαφορές μας δεν βασίζονται στις θεμελιώδεις αντιλήψεις μας για τον ρόλο του θεού στη ζωή μας, αλλά στον τρόπο με το οποίο βιώνουμε και εξασκούμε αυτή την θεϊκή καθοδήγηση. Πολλές από αυτές τις διαφορές δεν βασίζονται στην ανωτερότητα της θρησκευτικής μας ταυτότητας, αλλά στην πολιτιστική περίσταση της προέλευσης μας. Στην αρχική του μορφή, το Ισλάμ ήταν σε τέλεια θέση να βελτιώσει τα πολύ σοβαρά προβλήματα της Αραβίας του 7ου αιώνα, όπως ο Ιουδαϊσμός ανέπτυξε την κεντρική του ταυτότητα αντιδρώντας (και κάτω από την επιρροή) στην καταπίεση των Αιγυπτίων και των Καναϊτών κοινωνιών με τις οποίος ήταν αναγκασμένος να συνυπάρχει. Ομοίως η Χριστιανοσύνη – η θρησκεία όπως παρουσιάστηκε από τον Παύλο στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ως ξεχωριστή από την Παλαιστινιακή Χριστιανοσύνη του βασιλιά James, η οποία τελικά και εξαφανίστηκε – καταπιανόταν άμεσα με τις κοινωνικές αδικίες και προκαταλήψεις συγκεκριμένα του Ελλήνο-Ρωμαϊκού κόσμου.
Έχουμε όλοι διατυπώσει την αντίληψη μας για το θείο με τους δικούς μας όρους καθοριζόμενοι από τις κοινωνικές και πολιτιστικές περιστάσεις. Αυτό δεν κάνει την μονοθεϊστική μας έκφραση ανώτερη ή κατώτερη από αυτό που έχει αναπτυχθεί αλλού, σε καταστάσεις διαφορετικές από τις δικές μας εφόσον η κεντρική μα πίστη σε έναν ηθικό και συμπονετικό θεό παραμένει η ίδια.
Αλλά είναι ακριβώς η λεπτομέρεια της πολιτιστικής μας άσκησης που μας έχει τυφλώσει και μας έχει χωρίσει. Είναι σίγουρα ειρωνικό το ότι όσο πιο πολύ μοιάζουμε τόσο πιο βίαιη γίνεται η θρησκευτική διαμάχη μεταξύ μας. Οι επί αιώνων σφαγές μεταξύ των Προτεσταντών και των Καθολικών στην Βόρεια Ιρλανδία, για παράδειγμα, αντικατοπτρίζεται στην τρομερή βία μεταξύ Σίιτων και Σουνιτών Μουσουλμάνων.
Μόνο με την αναγνώριση της έμφυτης ενότητας της πίστης μας στον ένα Θεό μπορούμε να ξεπεράσουμε αυτούς τους διαχωρίσμούς, και να αρχίσουμε να χαρτογραφούμε ένα μεγαλύτερο πλησίασμα αυτών των τριών μεγάλων θρησκειών.

Ενδιαφέρουσα είδηση για τους ερευνητές της ιστορικότητας του Ιησού.






Η πραγματική Ιερά Σινδόνη (Α) είναι σχεδόν ίδια με το νέο αντίγραφό της




Ακόμα ένα πολύ ενδιαφέρον νέο για τους ερευνητές της ιστορικότητας του Ιησού και των υποτιθέμενων "στοιχείων" που έρχονται στο φως της δημοσιότητας τα τελευταία 2.000 χρόνια...



Ιταλός επιστήμονας αναδημιούργησε την αμφιλεγόμενη Ιερά Σινδόνη, σε μια προσπάθεια να αποδείξει ότι το σάβανο στο οποίο πιστεύεται ότι τυλίχθηκε το σώμα του Χριστού μετά τη Σταύρωση θα μπορούσε πράγματι να έχει κατασκευαστεί από επιτήδειους το Μεσαίωνα.

«Δείξαμε ότι είναι δυνατό να αναπαραχθεί κάτι που έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με τη Σινδόνη» δήλωσε στο Reuters o Λουίτζι Γκαρλασέλι, ο οποίος επρόκειτο να παρουσιάσει τα συμπεράσματά του τη Δευτέρα σε συνέδριο για παραφυσικά φαινόμενα που πραγματοποιείται στην Ιταλία.

Ερευνητές από τη Βρετανία, την Ελβετία και τις ΗΠΑ είχαν προκαλέσει αίσθηση το 1988 όταν χρονολόγησαν το επίμαχο ύφασμα την περίοδο 1260 έως 1390 μ.Χ.

Πολλοί βεβαιώθηκαν τότε ότι πρόκειται για κατασκεύασμα επιτήδειων, σχεδιασμένο να προωθήσει τη μεσαιωνική βιομηχανία προσκυνηματικού τουρισμού.

Στο επίμαχο λινό ύφασμα, με διαστάσεις 4,4 επί 1,2 μέτρα, διακρίνεται ξεκάθαρα το αποτύπωμα ενός γενειοφόρου άνδρα με σταυρωμένα χέρια, διάστικτο από λεκέδες αίματος και τρύπες από καψίματα.

Η Καθολική Εκκλησία δεν ισχυρίζεται ότι η Ιερά Σινδόνη (γνωστή και ως Σινδόνη του Τορίνο) είναι πράγματι το σάβανο του Ιησού, θεωρεί όμως ότι το ύφασμα αποτελεί υπενθύμιση των παθών του. Σήμερα φυλάσσεται στον Καθεδρικό Ναό του Τορίνο και σπάνια εκτίθεται στο κοινό.

Ο Λουίτζι Γκαρλασέλι, καθηγητής Οργανικής Χημείας στο Πανεπιστήμιο της Πάβια, δημιούργησε ένα ακριβές αντίγραφο του κειμηλίου χρησιμοποιώντας τεχνικές που ήταν διαθέσιμες το Μεσαίωνα.

Αρχικά ο ερευνητής δημιούργησε το αποτύπωμα τοποθετώντας ένα λινό ύφασμα πάνω από έναν εθελοντή που φορούσε μάσκα και τρίβοντάς το με χρωστικές ουσίες που περιείχαν μικρές ποσότητες οξέος.

Στη συνέχεια το χρώμα παλαιώθηκε τεχνητά με θέρμανση σε φούρνο και πλύσιμο, ενώ στο τελικό στάδιο προστέθηκαν καψίματα και λεκέδες αίματος και νερού.

Ο Γκαρλασέλι παραδέχτηκε ότι το πείραμα χρηματοδοτήθηκε από ιταλικό σύλλογο άθεων και αγνωστικιστών, διαβεβαίωσε όμως ότι τα συμπεράσματά του είναι αξιόπιστα.

«Το χρήμα δεν έχει οσμή» δήλωσε. Η έρευνα «έγινε με επιστημονικό τρόπο. Αν στο μέλλον θέλει να με χρηματοδοτήσει η Εκκλησία, εγώ εδώ είμαι» κατέληξε.

Πηγή: Newsroom ΔΟΛ

Σκέψεις με αφορμή τις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές...








Νομίζω ότι δεν έχει και τόσο πολύ σημασία ποιος θα είναι ο νικητής της εκλογικής αναμέτρησης της 4ης Οκτωβρίου. Το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα αναμένεται καυτό σε ότι αφορά τόσο την κοινωνική όσο και την εξωτερική πολιτική της χώρας μας. Γι' αυτό και δεν είναι λίγοι αυτοί που θεωρούν πως οδηγηθήκαμε έτσι ξαφνικά στις κάλπες βάση σχεδιασμού. Όπως επίσης βάση σχεδιασμού (δίχως μάλιστα να υπολογίζεται ο ρόλος του υποτιθέμενου συμβόλου της "δημοκρατίας" μας- του προέδρου της ελληνικής δημοκρατίας) θα οδηγούμασταν στις κάλπες και τον προσεχή Μάρτιο του 2010 εάν δεν διενεργούνταν οι εκλογές αυτό το Φθινόπωρο...
Τα παραπάνω καταδεικνύουν με τον καλύτερο τρόπο τη σήψη του σύγχρονου συστήματος της αντιπροσωπευτικής "δημοκρατίας" στη χώρα μας. Μιας δημοκρατίας που έχει καταστεί φανερό εδώ και αρκετό καιρό πως έχει απαξιωθεί από μια μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων πολιτών. Απαξίωση του συστήματος, απαξίωση των πολιτικών, απαξίωση δυστυχώς και της ίδιας της πολιτικής.
Παρ' όλα αυτά η κατάσταση που περιέγραψα στην προηγούμενη παράγραφο, μαρτυρά την απαξίωση της πολιτικής ακόμα και από τους ίδιους τους πολιτικούς. Ώρες ώρες θαρρείς πως αυτοί οι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται για τίποτε άλλο, παρά μόνον για την παραμονή ή τον ερχομό τους στην εξουσία. Ο ξύλινος και κενός λόγος που αναπτύσσουν στα τηλεοπτικά πάνελ μόνο γέλιο και ειρωνικά σχόλια μπορεί να προκαλέσει και πραγματικά αναρωτιέμαι πόσοι νέοι άνθρωποι μπορούν να πειστούν στις μέρες τους μέσα από αυτές τις στημένες κόντρες. Και όχι, δεν αναφέρομαι στα διαχρονικά κομματόσκυλα, με τα ψεύτικα χαμόγελα, που τους ακολουθούν σε κάθε "μπαλκονάτη" κομματική συγκέντρωση κραυγάζοντας συνθήματα οπαδικού τύπου και περιμένοντας λίγο καιρό αργότερα κάποια θεσούλα στο δημόσιο ή κάποιο άλλου είδος ρουσφέτι... Αναφέρομαι σε όλους τους υπόλοιπους, που απλά θέλουν να ακούσουν το κάτι παραπάνω, αγωνιούν για το μέλλον τους και το μέλλον των παιδιών τους...
Στους υπόλοιπους, που εκτός από τους δύο μεγάλους, έχουν βαρεθεί και τον κυριολεκτικά απολιθωμένο λόγο των νοσταλγών του Στάλιν, έχουν απογοητευτεί από τα εγκληματικά λάθη της ριζοσπατικής αριστεράς τα τελευταία χρόνια, γνωρίζουν την υποκρισία και τις τακτικές της ακροδεξίας στη χώρα μας, έχουν ήδη πάρει μυρωδιά ένα επικίνδυνο και αντεθνικό πρόσωπο του φαινομενικά ακίνδυνου οικολογικού κινήματος...
Αυτή τη φορά η αποχή προβλέπεται να κινηθεί σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τις Ευρωεκλογές λίγους μήνες πριν. Όμως αυτό που φαίνεται να παρατηρείται είναι ένας ώριμος προβληματισμός, κυρίως στο χώρο της νεολαίας, που αναζητά πλεόν διεξόδους μακρία και πέρα από κόμματα... Και πραγματικά αναρωτιέμαι για το εαν οράματα και κοινωνικές δομές σαν το "Δημοκρατία στην Πράξη" του αμεσοδημοκράτη φίλου μου, Γιώργου Κόκκα, μπορούν να καταστούν στο μέλλον πετυχημένα δημοκρατικά αντι-συστήματα που θα αλλάξουν για τα καλά τα δεδομένα.

Μηνάς Παπαγεωργίου (29/9/09)

Συνέντευξη με τον δημοφιλή πολιτικό για το "απαγορευμένο" ζήτημα των θρησκευτικών ελευθεριών στη χώρα μας.










Συνέντευξη με τον βουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ κ. Νίκο Σηφουνάκη με κεντρικό θέμα τις θρησκευτικές ελευθερίες στην Ελλάδα.

Μηνάς Παπαγεωργίου: Αγαπητέ κ. Σηφουνάκη, θα ξεκινήσω αυτή τη συνέντευξη με μια σχετικά αντισυμβατική ερώτηση. Πως ορίζετε τον όρο θρησκευτικότητα;

Νίκος Σηφουνάκης: Αυτό που κατ’ αρχήν είναι το βασικό είναι ο όρος Πίστη. Η δύναμη δηλαδή με την οποία «πλησιάζει» και «τιμά» ο άνθρωπος τον κατ’ αυτόν δημιουργό. Αυτό κατά την γνώμη μου είναι το σημαντικό και όχι η «εκοσμίκευση» της σχέσης του Ανθρώπου με το «Θείο».
Προφανώς ο όρος θρησκευτικότητα , έχει να κάνει με το κατά πόσο εκπληρεί τις προσωπικές θρησκευτικές υποχρεώσεις του ο όποιος θρησκευόμενος άνθρωπος. Για παράδειγμα πόσες φορές εκκλησιάζεται, πόσες φορές εξομολογείται κ.λ.π . Αυτό έχει σχέση με τη τελετουργία και την εφαρμογή κανόνων της όποιας πίστης.

Μ.Π: Θα μπορούσατε να μας περιγράψετε το ακριβές πλαίσιο που ορίζει το σύνταγμα του Ελληνικού κράτους σχετικά με το «θρησκεύεσθαι» των κατοίκων του;

Ν.Σ: Το βασικό πρόβλημα σε αυτή την περίπτωση δεν είναι η όποια πρόνοια του Συντάγματος. Το Σύνταγμα κατά κάποιο τρόπο προστατεύει την εκδήλωση των θρησκευτικών συναισθημάτων, χωρίς να προστατεύει απόλυτα τις θρησκευτικές ελευθερίες. Ωστόσο δουλειά του κράτους δεν είναι να «επιβλέπει» την εφαρμογή των θρησκευτικών ελευθεριών και μάλιστα των χριστιανικών κανόνων. Αυτό είναι της Ορθόδοξης Εκκλησίας δουλειά. Ευθύνη του κράτους είναι οι πολίτες να γνωρίζουν εξίσου τα κείμενα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, με εκείνα του Χριστού.

Μ.Π: Θεωρείτε ότι η ανεξιθρησκεία εφαρμόζεται στην πράξη εντός των συνόρων μας; Αν όχι, θα μπορούσατε να μας αναπτύξετε τις σκέψεις σας, αναφέροντάς μας συγκεκριμένα παραδείγματα;

Ν.Σ: Σε γενικές γραμμές και στην πράξη υπάρχει η ανεξιθρησκεία .Υπάρχει πρόνοια για άλλα θρησκευτικά δόγματα, αλλά χωρίς κατοχύρωση της ισοπολιτείας. . Είναι αλήθεια ότι στο παρελθόν υπήρξαν μεγαλύτερα προβλήματα και διακρίσεις- με ευθύνη ακραίων πολιτικών και εκκλησιαστικών κύκλων- σε πολίτες άλλου θρησκεύματος (πλην του Ορθόδοξου).
Μένουν ακόμα να αλλάξουν μερικά αναχρονιστικά νομοθετήματα (κληρονομιά από περιόδους που δέσποζαν ακροδεξιές λογικές και παραεκκλησιαστικές δραστηριότητες) , όπως π.χ ο νόμος περί προσηλυτισμού κ.α . Πιστεύω όμως πως πλέον δεν παράγουν σοβαρές εμπλοκές , ωστόσο πρέπει να αλλάξουν.

Μ.Π: Είστε ένας πολιτικός που αποδεδειγμένα δεν υπολογίζει αυτό που κακώς έχει επικρατήσει να λέγεται «πολιτικό κόστος». Κοινώς, είστε ένας πολιτικός που λέει αυτά που σκέφτεται, απαγκιστρωμένος από στενές πολιτικές (ή και κομματικές) σκοπιμότητες.
Συνδέοντας τα προηγούμενα με το θέμα μας, πόσο δυνατοί είναι στις μέρες μας οι δεσμοί μεταξύ κράτους και εκκλησίας, μεταξύ πολιτικών και εκκλησιαστικών κύκλων; Εσείς έχετε δεχτεί ποτέ πιέσεις ή απειλές για τις θέσεις που αναπτύσσετε κατά καιρούς πάνω σε θρησκευτικά ζητήματα;

Ν.Σ: Είναι αλήθεια πως στην Ελλάδα με ευθύνη της Βαυαρικής Βασιλείας διαμορφώθηκε από την απελευθέρωση από τους Τούρκους και έπειτα , μια «στρεβλή σχέση» , ανάμεσα στην Εκκλησία και το Κράτος. Ένας «σφιχτός εναγκαλισμός» που δημιούργησε δυστυχώς «ένα τερατούργημα» πρωτοφανές , όχι μόνο για τα δεδομένα της Ευρώπης , αλλά και της Αμερικής . Ο αδελφοκτόνος Εμφύλιος, έκανε ακόμα πιο ισχυρή αυτή την σχέση , ενσωματώνοντας κατά τρόπο απόλυτο την Εκκλησία και την Θρησκεία στην κυρίαρχη κρατική ακροδεξιά ιδεολογία . Κάτι που η Χούντα των Συνταγματαρχών το κωδικοποίησε στο περιβόητο «Πατρίς – Θρησκεία – Οικογένεια».
Μια μεγάλη ευκαιρία για να αλλάξει αυτό το απαράδεκτο καθεστώς χάθηκε με την Μεταπολίτευση , γιατί η Συντηρητική Παράταξη επιθυμούσε – και την βόλευε- να διατηρηθεί το καθεστώς εξάρτησης της Εκκλησίας .
Το ΠΑΣΟΚ με τον Αντρέα Παπανδρέου , έκανε κάποια βήματα στην κατεύθυνση του διοικητικού διαχωρισμού Εκκλησίας και Κράτους (αυτόματο διαζύγιο , νομιμοποίηση της ανύπαντρης μητέρας , πολιτικός γάμος κ.α.) . Όμως έμειναν πίσω αρκετές αλλαγές , γιατί και τότε όπως και την περίοδο 1999 μέχρι και το 2003 , «ξεσηκώθηκαν» οι κάθε λογής συντηρητικοί με τον μανδύα του θρησκευόμενου και παρέα με παραεκκλησιαστικές ομάδες «πυροδοτούσαν» κοινωνικό εμφύλιο ανάμεσα σε «πιστούς και άπιστους». Ήμουν από αυτούς που υπερασπίστηκα την απεμπλοκή των λειτουργιών Εκκλησίας – Κράτους , παίρνοντας και πρωτοβουλίες μέσα στη Βουλή (με κατάθεση πρότασης κατά την αναθεώρηση του Συντάγματος για αντικατάσταση του θρησκευτικού όρκου , κατά την εγκατάσταση των Πολιτικών και Πολιτειακών Αρχών κ.α.) και γι΄ αυτό τον λόγο δέχτηκα το μένος και τις επιθέσεις των υπερσυντηρητικών. Αισθάνομαι τυχερός που επί εποχής του μακαριστού Χριστόδουλου και με εντολή του μου απαγορεύθηκε να εισέρχομαι στους Ναούς ως ανεπιθύμητος Γραικύλος, για φαντασθείτε να είχα λιθοβοληθεί όπως τον Ελ. Βενιζέλο; Υπήρξα πιο τυχερός.

Μ.Π: Υπάρχουν και άλλες φωνές μέσα στο ελληνικό κοινοβούλιο που ζητούν το διαχωρισμό εκκλησίας-κράτους; Αλήθεια που βρίσκεται το όλο ζήτημα σε πολιτικό επίπεδο;

Ν.Σ: Σαφώς και υπάρχουν πάρα πολλές φωνές και από το ΠΑΣΟΚ και από την Αριστερά ακόμα και από ένα κομμάτι της Ν.Δ , που επιθυμούν επιτέλους εξορθολογισμό των σχέσεων Εκκλησίας – Κράτους και τον τερματισμό του απόλυτου κρατικού ελέγχου στα θέματα της θρησκείας και της Εκκλησίας. Σε αυτό συνεισέφερε τα μέγιστα ο ακραίος λόγος του μακαριστού Χριστόδουλου. Για αυτό το κατόρθωμα του οφείλουν οι δημοκράτες Έλληνες ευχαριστίες.
Μετά και την εκλογή του Ιερώνυμου στον Αρχιεπισκοπικό θρόνο και την σταδιακή επικράτηση στην Ιεραρχία της μετριοπάθειας και της λογικής , το θέμα πλέον είναι καθαρά στο τι πρωτοβουλίες θα πάρει η Πολιτεία.
Δυστυχώς η Συντηρητική Παράταξη και ο Αρχηγός της που πρωτοστάτησαν σε εκείνες τις περιβόητες λαοσυνάξεις και στη συλλογή υπογραφών για δημοψήφισμα σε ότι αφορά την μη αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες (κάτι βέβαια που δεν τόλμησαν να κάνουν) , δεν έχουν ούτε την διάθεση ούτε το κουράγιο να δρομολογήσουν ένα γενναίο διάλογο και μια σοβαρή μεταρρύθμιση .

Μ.Π: Δεν είναι λίγες οι φορές που έχετε ασκήσει έντονη κριτική στο έργο και τον λόγο του πρώην αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου, προκαλώντας ποικίλες αντιδράσεις. Αλήθεια ποιος ήταν κατά τη γνώμη σας ο ρόλος του ανθρώπου αυτού στην κοινωνική αλλά και πολιτική ζωή του τόπου;

Ν.Σ: Όσο ήταν εν ζωή και παντοδύναμος ο μακαριστός Χριστόδουλος , άσκησα την κριτική μου . Οι θέσεις μου είναι γνωστές , είναι κατατεθειμένες στη Βουλή , έχω γράψει βιβλία και σας ανέφερα ορισμένες θέσεις μου τώρα. Δεν θέλω συνεπώς να αναπαράγω πράγματα και κρίσεις για κάποιον που δεν βρίσκεται στη ζωή. Ένα είναι βέβαιο ότι στην Ιστορία θα καταγραφεί ως μια μελανή σελίδα.

Μ.Π: Με αφορμή τις πρόσφατες Ευρωεκλογές άνοιξε και πάλι στη χώρα μας ο φάκελος της λειτουργίας μουσουλμανικού τζαμιού στην Αθήνα. Ποια η θέση σας πάνω σε αυτό το ζήτημα;

Ν.Σ: Η απάντηση για το τέμενος στην Αθήνα είναι πολύ παλιά και αναζωπυρώθηκε σοβαρά την περίοδο των Ολυμπιακών Αγώνων . Υπάρχουν πολλοί μουσουλμάνοι (όχι απαραίτητα τουρκικής καταγωγής) που ζουν στη χώρα μας . Με την προϋπόθεση του πλήρους σεβασμού εκ μέρους τους της έννομης τάξης και των Νόμων στην Ελλάδα , πρέπει να προχωρήσει μέσα από διάλογο η χωροθέτηση της λειτουργίας ενός λατρευτικού χώρου για τους Μουσουλμάνους. Δεν είναι δυνατόν να θέλει κανείς να προσευχηθεί και να μην έχει ένα χώρο ή αν θέλει να ενταφιάσει έναν δικό του άνθρωπο να αναγκάζεται να πηγαίνει στην Θράκη ή στο εξωτερικό .

Μ.Π: Υπάρχουν και οι ακραίες φωνές που κάνουν λόγο για ταυτόχρονη επαναλειτουργία της Αγ. Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη (ως όρος απέναντι στη λειτουργία του τζαμιού εδώ). Πως σχολιάζετε το παραπάνω;

Ν.Σ: Πάντα υπήρχαν ακραίες φωνές . Όμως οφείλουμε να πορευτούμε με ψυχραιμία για αυτά τα τόσο σοβαρά θέματα . Η Ελλάδα σέβεται την διαφορετικότητα στην θρησκεία ή την καταγωγή , σέβεται το Δίκαιο και τις Ευρωπαϊκές απαιτήσεις. Μπορεί μήπως να ισχυριστεί το ίδιο η Τουρκία ;

Μ.Π: Θα γνωρίζετε φαντάζομαι πως στην χώρα μας υπάρχει και ένα ρεύμα Ελλήνων πολιτών που ακολουθούν την προχριστιανική παράδοση των προγόνων μας. Οι άνθρωποι αυτοί παλεύουν εδώ και χρόνια να αναγνωριστούν ως θρησκεία, ενώ έχουν θέσει και το ζήτημα τέλεσης ιεροπραξιών σε αρχαίους ναούς (αρχαιολογικούς χώρους σήμερα). Θα μπορούσα να έχω την θέση σας πάνω σε αυτό το ζήτημα;

Ν.Σ: Για να είμαι ειλικρινής δεν έχω ασχοληθεί συστηματικά με ατό το ζήτημα και επιφυλάσσομαι , μόλις το ερευνήσω να σας δώσω μια απάντηση.

Μ.Π: Για το τέλος θα ήθελα μια σύντομη τοποθέτησή σας στα παρακάτω ζητήματα που απασχολούν την ελληνική κοινωνία: 1) Καύση των νεκρών και 2)Μάθημα θρησκευτικών στα σχολεία .

Ν.Σ: Εδώ και πολλά χρόνια έχω τοποθετηθεί πρωτίστως για το θέμα της καύσης των νεκρών . Το υποστήριξα όταν ακόμα , υπέρ αυτού είμαστε «μια χούφτα άνθρωποι» . Τώρα πλέον είναι νόμος του Κράτους . Ο πολυπολιτισμικός χαρακτήρας πια και της ελληνικής κοινωνίας είναι που επιβάλλει αλλαγές στην εκπαίδευση, όπως και με το μάθημα των Θρησκευτικών. Εκτιμώ πως αν προχωρήσει θεσμικά ο διαχωρισμός Εκκλησίας – Κράτους, όλα αυτά τα ζητήματα θα εξομαλυνθούν.





ΝΙΚΟΣ ΣΗΦΟΥΝΑΚΗΣ
Βουλευτής Ν. Λέσβου - ΠΑΣΟΚ



ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ο Αρχιτέκτονας Νίκος Σηφουνάκης γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1949, τελείωσε το Γυμνάσιο και το Λύκειο στην Αθήνα, σπούδασε Αρχιτεκτονική στη Γένοβα της Ιταλίας και μετεκπαιδεύτηκε στον τομέα της αναστήλωσης μνημείων.
Διετέλεσε επιμελητής στην έδρα Αρχιτεκτονικής Περιβάλλοντος (Architettura Ambientale) στην Αρχιτεκτονική Σχολή του Πανεπιστημίου του Παλέρμο.
Εκπόνησε αρχιτεκτονικές μελέτες συντήρησης και αναστήλωσης μνημείων σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, όπως: Αθήνα, Πύλο, Ρέθυμνο, Σύρο, Τήνο, Μάνη, Λέσβο, Λήμνο κ.α.
Διετέλεσε «Μέλος της Διευθυντικής Επιτροπής για την Αρχιτεκτονική κληρονομιά» (Membre de comite directeur pour le patrimoine Architectural) στο Συμβούλιο της Ευρώπης.
Το 1987 βραβεύτηκε από την Εuropa Nostra για την συνεισφορά του στη διάσωση της Αρχιτεκτονικής κληρονομιάς στο Νομό Λέσβου.
Το 2003 ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας του απένειμε το μετάλλιο των Γραμμάτων και των Τεχνών για την συνεισφορά του στον Πολιτισμό.
Νομάρχης Λέσβου 1982-1986 και Γενικός Διευθυντής της ΕΡΤ την διετία 1986-1988.
Εκλέχτηκε έξη φορές βουλευτής Ν. Λέσβου από τον Ιούνιο του 1989 μέχρι και τον Μάρτιο του 2004.
Στις εκλογές του Μαρτίου του 2004 αν και αναδείχθηκε πάλι πρώτος στην προτίμηση του λαού του Ν. Λέσβου, δεν ανακηρύχθηκε βουλευτής εξαιτίας του εκλογικού νόμου (σύστημα εξομάλυνσης).
Μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου 2004-2007 εκλέχτηκε Πρόεδρος της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας, διαδεχόμενος στην προεδρία τον Μισέλ Ροκάρ
και την 1η Φεβρουαρίου 2007 εξελέγη για δεύτερη φορά ομόφωνα Πρόεδρος της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας από όλες τις πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Εκλέχτηκε και πάλι βουλευτής του Νομού Λέσβου του ΠΑΣΟΚ στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 2007.
Είναι παντρεμένος και την Μαρία Δασκαλαντωνάκη και έχουν μια κόρη.

Συνέντευξη για τον άγνωστο και ηρωικό Έλληνα Διαφωτιστή, Χριστόδουλο Παμπλέκη!





Ο κ. Γιώργος Μπαρμπαρούσης



1) Αγαπητέ κ. Μπαρμπαρούση, δώστε μας ένα σύντομο βιογραφικό του άγνωστου –στους περισσότερους- Έλληνες, Διαφωτιστή, Χριστόδουλου Παμπλέκη.

Ο Χριστόδουλος Παμπλέκης γεννήθηκε το 1733 στην Μπαμπίνη Αιτωλοακαρνανίας και ήταν γιος του Ευσταθίου. Ο Ευστάθιος κατάγονταν από την περιοχή του Ολύμπου και για άγνωστο λόγο ήρθε στην Μπαμπίνη και παντρεύτηκε. Το όνομα της μητέρας του δεν μας είναι γνωστό, ξέρουμε μόνο ήταν από το γένος Γατσή και ότι πέθανε νωρίς αφήνοντας το Χριστόδουλο ορφανό σε νηπιακή ηλικία. Στα 4 ή 5 του χρόνια ο Χριστόδουλος προσβλήθηκε από ευλογιά. Από την αρρώστια έχασε το αριστερό του μάτι και του έμειναν αρκετά σημάδια στο πρόσωπο. Μετά το θάνατο της γυναίκας του ο Ευστάθιος αναγκάζεται να φύγει πάλι κλέφτης στον Όλυμπο παίρνοντας μαζί του και το μικρό Χριστόδουλο. Εκεί συνελήφθηκε από τους Τούρκους, γδάρθηκε ζωντανός και στη συνέχεια κομματιάστηκε. Το μικρό Χριστόδουλο πήρε υπό την προστασία του ο Λιτοχωρίτης Καλλίας και τον έστειλε σχολείο στο Λιτόχωρο, στη Ραψάνη και κατόπιν στην περίφημη Αθωνιάδα Σχολή, την οποία τότε διεύθυνε ο Ευγένιος Βούλγαρης (1753). Εκεί μαθήτευσε δίπλα σε αξιόλογους νέους της εποχής (Σέργιος Μακραίος, Ιώσηπος Μοισιόδαξ, Κοσμάς ο Αιτωλός κ. α.) και έγινε μοναχός.
Από το Άγιο Όρος έφυγε γύρω στο 1759 και πριν φύγει στην Ευρώπη δίδαξε για μερικά χρόνια στην περιοχή του Ολύμπου. Το 1781 εκδίδει στη Βενετία το «Η Αληθής πολιτική». Στη συνέχεια επισκέφτηκε τη Γαλλία και τη Γερμανία μαθαίνοντας τις δύο γλώσσες και μελετώντας τα κυκλοφορούντα κείμενα για τα φιλοσοφικά συστήματα της εποχής.
Ύστερα κλήθηκε να διδάξει στο σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας της Βιέννης. Κατόπιν πήγε για λίγο στην Πέστη και ύστερα στη Λειψία όπου αφοσιώθηκε στη μελέτη της φιλοσοφίας. Πέθανε τον Αύγουστο του 1793 στο Νοσοκομείο της Λειψίας.

2) Ποιοι οι λόγοι που σας ώθησαν να ασχοληθείτε με την προσωπικότητα του Χρ. Παμπλέκη στο διδακτορικό σας; Ποιες δυσκολίες συναντάτε ως τώρα στον τομέα της έρευνάς σας;

Μόνο και μόνο το γεγονός ότι ήταν από το χωριό μου ήταν ένα ισχυρό κίνητρο για μένα, το οποίο ενδυναμώθηκε, θα έλεγα, από το γεγονός ότι όταν άρχισα να ψάχνω υλικό για μια εργασία μου, στα πλαίσια ενός μαθήματος στο Πανεπιστήμιο, ανακάλυψα μια σημαντική προσωπικότητα και παρ’ ότι ήταν γνωστός σε όλους τους λόγιους της εποχής του, αλλά και στους μετέπειτα που ασχολήθηκαν με το νεοελληνικό Διαφωτισμό, δεν είχε όμως μια ανάλογη ή έστω μικρή, προβολή. Το έργο του δεν έχει μελετηθεί, σ’ αυτό, από μια άποψη, μπορεί να δώσει μια αρχή η μελέτη μου.
Οι δυσκολίες στον τομέα της έρευνας εστιάζονται στο γεγονός ότι δεν είναι γνωστός σε πολλούς ακόμα και υπάρχει μεγάλη σύγχυση, όχι μόνο για τη ζωή και το έργο του, αλλά ακόμα και για το όνομά του. Για παράδειγμα: αλλού αναφέρεται ως Χριστόδουλος ο Ακαρνάν, αλλού ως Χριστόδουλος Ευσταθίου, αλλού ως Χριστόδουλος Αρτινός και αντιμετωπίζεται ως διαφορετικό πρόσωπο και γενικά υπάρχει για αυτόν μια «κατευθυνόμενη» εικόνα , θα έλεγα.

3) Σε βιογραφικά στοιχεία του Παμπλέκη που εντόπισα στο διαδίκτυο, αναφέρεται πως ο ίδιος απογοητεύτηκε από την κατάσταση που συνάντησε στο Άγιο Όρος και έτσι αναγκάστηκε να αναχωρήσει από την Αθωνιάδα Ακαδημία. Είναι μήπως γνωστοί οι ιδιαίτεροι λόγοι που ευθύνονται για την απογοήτευση αυτή;

Φαίνεται ότι μπλέχτηκε και αυτός στις εσωτερικές διαμάχες των Κολλυβάδων του Αγίου Όρους και έτσι, όπως και ο δάσκαλός του Βούλγαρης, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη Σχολή το 1759. Η μεγάλη του απογοήτευση ήταν από τις συμπεριφορές των καλογήρων, του πατριάρχη Κύριλλου, του Παναγιώτη Παλαμά και του ηγουμένου Μελέτιου που συνάντησε στο Άγιο Όρος και από τις προσωπικές επιθέσεις εναντίον του από τους ευνοούμενους και τους σπουδαστές που προέρχονταν από πλούσιες οικογένειες, όπως του Διονύσιου.

4) Σκιαγραφήστε μας λίγο την κατάσταση που επικρατούσε εκείνη την εποχή. Ήταν δύσκολο για κάποιον Έλληνα να διαφύγει στο εξωτερικό; Ποιοι ήταν συνήθως οι λόγοι που ωθούσαν ανθρώπους σαν τον Παμπλέκη να φύγουν από τη χώρα και με ποιο τρόπο διατηρούσαν επαφή με την πατρίδα;

Η κατάσταση ήταν πολύ δύσκολη για τον Ελληνισμό και πολύ σημαντική, γιατί βρίσκονταν σε μια εποχή προπαρασκευής. Οι ιδέες του Ευρωπαϊκού διαφωτισμού άρχισαν να εισέρχονται σιγά-σιγά και στον ελληνικό χώρο και όπως ήταν φυσικό συνάντησαν τις αντιδράσεις των συντηρητικών κύκλους που προέρχονταν κυρίως από τους χώρους της επίσημης Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης.
Δεν έχουμε στοιχεία για τη ζωή του Παμπλέκη για μια περίπου εικοσαετία (1759-1781) και έτσι δεν μπορούμε να πούμε κάτω υπό ποιες συνθήκες έφυγε για την Ευρώπη. Γενικά μπορούμε να πούμε ότι ήταν εύκολη η φυγή για κάποιον στην Ευρώπη, αφού το Οθωμανικό κράτος ήταν «χαλαρό» και είναι γνωστό ότι πολλοί Έλληνες ταξίδευαν και έκαναν εμπόριο. Ο Παμπλέκης πρέπει να κράτησε κάποιες επαφές με το χωριό του, γι’ αυτό και σαράντα χρόνια μετά το θάνατό του οι συγχωριανοί του ρώτησαν για αυτόν δύο μορφωμένους στην Ευρώπη που πέρασαν από την Μπαμπίνη, τον Γ. Αινιάν και το γιατρό Γ. Μαυρομμάτη

5) Το 1786 ο Χ. Παμπλέκης δημοσιεύει στη Βιέννη το έργο «Περί φιλοσόφου, φιλοσοφίας, φυσικών, μεταφυσικών, πνευματικών και Θείων» . Ποια ήταν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτού του έργου και ποιοι ήταν οι λόγοι που προκάλεσε αντιδράσεις στους κόλπους της ορθόδοξης εκκλησίας;

Αυτό είναι το κύριο φιλοσοφικό έργο του Παμπλέκη και πρόκειται για μια φιλοσοφική σύνθεση για την ιστορία της φιλοσοφίας και των φιλοσοφικών απόψεων. Εδώ ο Παμπλέκης δέχεται το θεό ως μοναδική αναγκαία και άπειρος ουσία που υφίσταται από αυτής. Ως μόνο οδηγό του φιλοσόφου αναγνωρίζει τον ορθό λόγο. Ό,τι αποδεικνύεται με αυτόν είναι αληθές, ό,τι δεν αντέχει την κρίση από τον ορθό λόγο είναι ψευδές. Ο Παμπλέκης δέχεται την ύπαρξη του Θεού και της Αποκάλυψης, μόνο όμως εφόσον αυτή δοκιμαστεί από τον ορθό λόγο και αντέξει στον έλεγχο του.
Έτσι στρέφεται κατά των ψευδοφιλοσόφων, που με τις δεισιδαιμονίες, τα ψεύδη και τη διαλεκτική τους οδήγησαν στη λήθη και κράτησαν το πλήθος στην αμάθεια. Σε αυτούς τους ψευδοφιλοσόφους κύρια θέση κατέχουν οι ιερείς και οι θεολόγοι. Αυτό και μόνο είναι αρκετό για να οδηγήσει στην αντίδραση των συντηρητικών και της Εκκλησίας, όπως βέβαια και η απόρριψη των θαυμάτων, των αγίων και του τρισυπόστατου του Θεού. Η αντίδραση στις απόψεις του Παμπλέκη εντάσσεται στο γενικότερο κλίμα της αντίδρασης των παλαιοφιλοσοφούντων ενάντια στις νέες ιδέες, που ήταν σύμφωνες με τις αρχές του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.

6) Λίγο πριν το θάνατό του και πιο συγκεκριμένα στις αρχές του 1793, κυκλοφόρησε μια υβριστική σάτιρα εναντίον του, με τίτλο «Ακολουθία ετεροφθάλμου και αντιχρίστου Χριστοδούλου του εξ Ακαρνανίας». Ποια τα στοιχεία που τη διέκριναν; Είναι γνωστοί οι συγγραφείς της;

Συγγραφέας της Ακολουθίας ήταν ο παλαιός συμμαθητής του στην Αθωνιάδα Διονύσιος Πλαταμώνος, βέβαια, κυκλοφόρησε ανώνυμα, όμως το όνομα του συγγραφέα της το αποκαλύπτει ο Παμπλέκης στην Απάντησή του. Εκδόθηκε μάλλον στην Τεργέστη με την επιμέλεια του ανιψιού του Διονύσιου Δημητρίου Γοβδελά. Έχει ενδιαφέρον να πούμε, πως η δημόσια πολεμική ενάντια στον Παμπλέκη άρχισε το 1791, όταν κυκλοφόρησε με την επιμέλεια του Αθ. Ψαλίδα μια επιστολή του Ευγ. Βούλγαρη στην οποία ο συντάκτης της κατάκρινε το έργο Περί φιλοσόφου και στόλιζε τον συγγραφέα του, παρ’ ότι ισχυρίζεται ο Βούλγαρης ότι δεν τον γνωρίζει, με πάρα πολλές ύβρεις.
Η Ακολουθία χαρακτηρίστηκε λίβελος και έτσι είναι, περιέχει κατηγορίες αστήριχτες ακόμα και για τους γονείς του και καθυβρίζει ακόμα και την γενέτειρά του Ακαρνανία. Όποιος διαβάσει αυτές τις ύβρεις που εκτοξεύονται από χριστιανό ιερωμένο θα ανατριχιάσει. Η επίσημη εκκλησία δεν υιοθέτησε αυτό το κείμενο και προσπαθεί να δικαιολογηθεί λέγοντας ότι ένας ζηλωτής της απλώς εξετράπη.


Εικόνα από την "Ακολουθία ετεροφθάλμου και αντιχρίστου Χριστοδούλου του εξ Ακαρνανίας" που εξέδωσε η εκκλησία κατά του Παμπλέκη


7 ) Σαν απάντηση, λέγεται πως οι μαθητές του Παμπλέκη δημοσίευσαν αμέσως μετά το θάνατό του το έργο «Περί Θεοκρατίας», ένα βίαιο αντικληρικό κείμενο. Υπάρχει κάποιο άγνωστο παρασκήνιο σχετικά με αυτό το έργο; Ποια είναι τα κύρια σημεία στα οποία εστιάζει;

Ο Παμπλέκης γράφει ως αντίδραση ένα φυλλάδιο με τίτλο «Απάντησις, Ανωνύμου προς τους άφρονας αυτού κατηγόρους επ’ ονομασθείσα περί θεοκρατίας», εδώ πρέπει να πούμε ότι μαζί στην έκδοση του ο Παμπλέκης συμπεριέλαβε και το κείμενο της Ακολουθίας, για να μπορεί ο αναγνώστης να συγκρίνει τα δύο κείμενα.
Κατακρίνοντας το ιερατείο για κάποια διαχρονικά του ελαττώματα, εδώ ο Παμπλέκης φτάνει σε ακραίες θέσεις αμφισβητώντας στην ουσία όλη τη δομή της χριστιανικής θρησκείας. Νομίζω όμως ότι κάποια τμήματα του έργου αυτού συμπληρώθηκαν και μάλιστα βιαστικά από τους οπαδούς του, οι οποίοι ολοκλήρωσαν και την έκδοση. Στην ουσία το κείμενο αυτό είναι μια προσωπική απάντηση απέναντι σε προσωπικές επιθέσεις και απλώς επαναλαμβάνει τις φιλοσοφικές του απόψεις για την ουσία του Θεού, για την προέλευση της θρησκείας, της φιλοσοφίας κ.α. Το αποτέλεσμα της έκφρασης τέτοιων ακραίων αντιχριστιανικών θέσεων ήταν ο συνοδικός αφορισμός του το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου. Ταυτόχρονα αναθεματίζονταν οι οπαδοί του, τα βιβλία του και ο ιερέας του έκανε την ταφή του τέθηκε σε αργία μέχρι να απολογηθεί.

8) Οι θέσεις και οι αντιλήψεις των Ευρωπαίων Διαφωτιστών είναι από λίγο έως πολύ γνωστές. Και στην Ελλάδα όμως, φαίνεται πως υπήρξαν γνωστοί, λιγότερο γνωστοί ή και παντελώς άγνωστοι ομοϊδεάτες του Παμπλέκη που αντιτάχθηκαν στο ορθόδοξο ιερατείο. Ποιες ήταν όμως οι συνθήκες μέσα στις οποίες διαμορφώθηκαν και αντέδρασαν αυτές οι προσωπικότητες;

Είναι αρκετές οι περιπτώσεις στις οποίες υπήρξε κάποια αντίδραση στο ιερατείο, όπως του Ανωνύμου του 1789, της Ελληνικής Νομαρχίας αργότερα κ.α. Η καταδίκη του Παμπλέκη δεν εκμηδένισε το κακό, αλλά οδήγησε σε μια αντίδραση των οπαδών του, η οποία όμως ήταν μικρή σε διάρκεια. Το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου οι μαθητές του έστησαν μνημείο και τον χαρακτήριζαν ως ο «λογιώτατος Χριστόδουλος». Οι φίλοι και οι μαθητές του τον αγαπούσαν πολύ και τον θεωρούσαν ως φωτισμένη αντιδογματική σκέψη και ενάρετη φυσιογνωμία. Η διαμάχη αυτή σταμάτησε μέσα στον ίδιο χρόνο που άρχισε, καθώς λίγο μετά πέθανε και ο Διονύσιος Πλαταμώνος. Σημαντικό είναι το γεγονός ότι η διαμάχη γίνονταν μέσα στους κόλπους της ίδιας της Εκκλησίας και πολλοί από αυτούς που αντιδρούσαν στο κατεστημένο του ιερατείου ήταν ιερωμένοι.

9) Ποια η τύχη των αντικληρικών συγγραμμάτων των Ελλήνων Διαφωτιστών και που μπορεί κανείς να τα αναζητήσει στις μέρες μας;

Τα τελευταία χρόνια μπορεί κανείς σχετικά εύκολα να βρει αυτά τα κείμενα, είτε σε έντυπη, είτε και σε ηλεκτρονική μορφή, όπως μπορεί να ανατρέξει και σε πολλές σχετικές μελέτες. Αυτά που εγώ δεν έχω κατορθώσει να εντοπίσω ολόκληρα είναι η Ακολουθία και η Απάντησις.

10) Ποια μηνύματα πιστεύετε ότι μεταφέρει σήμερα ο Παμπλέκης με το έργο και την αγωνιστικότητά του;

Ο Παμπλέκης φανερώνει κάποιες ιδέες και έναν επαναστατικά ελεύθερο στοχασμό έξω και πάνω από τις διδασκαλίες της παραδοσιακής θρησκείας και το σημαντικό για την εποχή είναι, ότι αυτές τις ιδέες τις ασπάζονταν και αρκετοί άλλοι. Βέβαια, οι συνθήκες δεν ήταν κατάλληλες για να εκδηλωθούν.
«Ελεύθερος εγεννήθην και ελεύθερος θέλω να αποθάνω» καταλήγει στην Απάντησή του. Το μήνυμα είναι διαχρονικό. Βέβαια, ο Παμπλέκης πάνω από όλα εννοεί την ελευθερία της σκέψης και του λόγου και πέρα από δεισιδαιμονίες, ψεύδη και πλάνη.

11) Πόσο γνωστός είναι στο ευρύ κοινό ο Χριστόδουλος Παμπλέκης; Ποιες μελέτες έχουν γραφτεί για αυτόν; Υπάρχουν σύλλογοι που φέρουν το όνομά του και ποια εικόνα έχουν για αυτόν οι συντοπίτες απόγονοί του;

Δεν νομίζω ότι είναι ιδιαίτερα γνωστός και σε αυτό συντέλεσε και οι αντιθρησκευτικές απόψεις του και ο αφορισμός του. Ένα γκρίζο πέπλο καλύπτει τη μορφή και το έργο του και αυτό, γιατί η εποχή στην οποία διαδραματίζονταν αυτά ήταν μια εποχή προπαρασκευής για το Ελληνισμό και περισσότερο από οτιδήποτε άλλο χρειάζονταν την ομόνοια. Μετά τον αφορισμό του Παμπλέκη δεν τολμούσαν να μιλήσουν φανερά πια οι φίλοι του και οι ομόδοξοί του και γι’ αυτό δεν γνωρίζουμε κανέναν τους. Όμως ξέρουμε ότι τα βιβλία του κυκλοφορούσαν για αρκετά χρόνια μετά το θάνατό του. Βέβαια, πρέπει να πούμε, ότι πλην λίγων εξαιρέσεων, όπως του Παμπλέκη και της Νομαρχίας αργότερα, ο νεοελληνικός διαφωτισμός δεν προχώρησε σε ακραίες θέσεις επιδιώκοντας τη σύμπνοια με την επίσημη εκκλησία.
Το μόνο έργο που έχει γραφτεί για αυτόν και ασχολείται όμως μόνο με το θέμα της διένεξης του με την εκκλησία είναι του Γερασίμου Η. Παπατρέχα «Χριστόδουλος Παμπλέκης Ακαρνάν». Από εκεί και πέρα το έργο του εξετάζεται αποσπασματικά σε μελέτες που έχουν γενικότερα ως θέμα τους το νεοελληνικό Διαφωτισμό, όπως των: Σάθα, Κούμα, Κουρνούτου, Δημαρά, Νούτσου, Κονδύλη, Κιτρομιλίδη, Ψημμένου κ.α.
Με το έργο του Παπατρέχα έγινε ευρύτατα γνωστό και το όνομά του στους συντοπίτες του. Όταν το 2002 ιδρύσαμε τον Πολιτιστικό Σύλλογο Μπαμπίνης και του δώσαμε το όνομα «Χριστόδουλος Παμπλέκης» συναντήσαμε κάποιες αντιδράσεις, κυρίως για το γεγονός ότι είχε αφοριστεί, όμως δεν είχαν συνέχεια και σήμερα έχουμε κατορθώσει να κάνουμε γνωστό το όνομά του, ελπίζουμε να κάνουμε και το έργο του.
[Η Μπαμπίνη, σημειωτέον είναι και ο τόπος καταγωγής της οικογένειας Μπαμπινιώτη, της οποίας απόγονος είναι ο γνωστός καθηγητής γλωσσολογίας].




Βιογραφικό

Ο Γεώργιος Σπύρου Μπαρμπαρούσης γεννήθηκε το 1965 στα Βλυζιανά Ξηρομέρου Αιτωλοακαρνανίας. Σπούδασε στη Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας του ΤΕΙ Αθήνας και στο Τμήμα Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής Ψυχολογίας, κατεύθυνση φιλοσοφίας, του Πανεπιστημίου Αθηνών. Θέμα της διδακτορικής του διατριβής είναι η φιλοσοφία του Έλληνα φιλόσοφου του διαφωτισμού Χριστόδουλου Παμπλέκη.

Διετέλεσε Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Μπαμπίνης «Χριστόδουλος Παμπλέκης» και είναι αντιπρόεδρος του Συλλόγου Φίλων Βελανιδιάς και Περιβάλλοντος «η Αμαδρυάδα».

Έχει εκδώσει τα βιβλία «Μπαμπίνη: αρχαίες φοιτίες» (200) και «Σουλιώτες: ο Γεώργιος Δράκος και η οικογένεια των Δρακαίων του Σουλίου» (2006) και έχει συγγράψει άρθρα και μελέτες για την ιστορία της Αιτωλοακαρνανίας και είναι συνεργάτης στον τοπικό τύπο.