Showing posts with label religions. Show all posts
Showing posts with label religions. Show all posts

1o Συνέδριο για τον Μυθικισμό

, ,


1ο Συνέδριο για τον Μυθικισμό -Κυριακή 22 Μαΐου, Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων.




Το 1ο Πανελλαδικό Συνέδριο για τον Μυθικισμό θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 22 Μαΐου, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων (Ακαδημίας 50 -  αίθουσα "Αντώνης Τρίτσης"). Η ημερίδα διοργανώνεται από τους Έλληνες Μυθικιστές και η είσοδος για το κοινό είναι ελεύθερη.
Δεκατέσσερις Σύνεδροι από την Ελλάδα (ανάμεσά τους αναγνωρισμένοι ακαδημαϊκοί όπως ο Στράτος Θεοδοσίου και ο Στέφανος Παϊπέτης), τις ΗΠΑ και τη Μ. Βρετανία, διαφορετικών φιλοσοφικών και θεωρητικών καταβολών, αναμένεται να παρουσιάσουν στο ελληνικό κοινό τις θέσεις τους για πληθώρα ζητημάτων, όπως τις τελευταίες εξελίξεις που αφορούν στην έρευνα για την ιστορικότητα του Ιησού, τα ίχνη της Ηλιακής Λατρείας στις νεότερες θρησκείες, άγνωστες πτυχές της Βίβλου, καθώς επίσης και τα δάνεια του χριστιανισμού από την αρχαία ελληνική κοσμοθέαση.
Στην επίσημη ιστοσελίδα της διοργάνωσης, το mythcon.gr, έχει ήδη αναρτηθεί το αναλυτικό πρόγραμμα των δεκατριών πρωτότυπων για τα ελληνικά δεδομένα ομιλιών. Οι εργασίες του Συνεδρίου, που έχουν χωριστεί σε τέσσερις θεματικές ενότητες, θα ξεκινήσουν στις 12 το μεσημέρι και θα ολοκληρωθούν στις 7 το απόγευμα.



Σχολιάστε
Διαβάστε

Μυθικισμός και Θ. Μάρας

, ,

Η ιστοσελίδα του 1ου Πανελλαδικού Συνεδρίου για τον Μυθικισμό (Αθήνα, 2016)


Ανακοινώθηκε σήμερα η επίσημη ιστοσελίδα του 1ου Πανελλαδικού Συνεδρίου για τον Μυθικισμό, που πρόκειται να λάβει χώρα στα τέλη του πρώτου εξαμήνου του 2016 στην Αθήνα. Πρόκειται για το www.mythcon.gr, στο οποίο και έχετε τη δυνατότητα να αναγνώσετε τα θέματα των ομιλιών της ελπιδοφόρας αυτής επερχόμενης εκδήλωσης.
Ανάμεσα σε αυτές θα βρείτε και τη δική μου που φέρει τον τίτλο "Ο Μυθικισμός στο έργο του Θωμά Μάρα". Πρόκειται για ένα θέμα λιγότερο "λαμπερό" σε σχέση με άλλες ομιλίες του Συνεδρίου, πλην όμως αρκετά ουσιώδες, μιας και αναδεικνύει άγνωστες πτυχές της ιστορίας των Μυθικιστικών ιδεών στη χώρα μας. 
Ακολουθεί η περίληψη της ομιλίας μου στο 1ο Πανελλαδικό Μυθικιστικό Συνέδριο: 

Η έκδοση του βιβλίου του «Οι Αντιφάσεις της Καινής Διαθήκης» (Δίβρης, 1979) προκάλεσε σφοδρότατες αντιδράσεις. Στις αρχές του 1980, ο συγγραφέας Θωμάς Μάρας βρέθηκε στο δικαστήριο κυνηγημένος από εκκλησιαστικές οργανώσεις, αντιμετωπίζοντας, ανάμεσα στα άλλα, την κατηγορία της βλασφημίας. Είναι ελάχιστα γνωστό πως οι πρώτες 65 σελίδες της εισαγωγής του βιβλίου του Μάρα (και περίπου το 20% της συνολικής του έκτασης) αποτελούν μία εκτεταμένη παράθεση και υποστήριξη των Μυθικιστικών θέσεων μέχρι την εποχή του. Η παρούσα εργασία φιλοδοξεί να καταστεί ένα απαραίτητο και αναλυτικό συμπλήρωμα του κεφαλαίου «Οι Μυθικιστικές ιδέες στην Ελλάδα» που περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Μ. Παπαγεωργίου «Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού: Το ρεύμα των Μυθικιστών» (Δαιδάλεος, 2013). Συγκεκριμένα θα γνωστοποιηθούν: α) Η φύση του πληροφοριακού υλικού για τον Μυθικισμό που παραθέτει ο Μάρας στο έργο του. β) Τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της εποχής που αναφέρονται στη δίκη για το βιβλίο γ) Τα αποτελέσματα της έρευνας που προέκυψαν από τις υποσημειώσεις στην εισαγωγή του βιβλίου του Μάρα και που έφεραν στο φως νέα, παλαιότερα από την εποχή του στοιχεία για τον Μυθικισμό στην Ελλάδα, αρχειακής -και όχι μόνον- σημασίας.  

Σχολιάστε
Διαβάστε

Το Μυθικιστικό ντοκιμαντέρ μου

, , , ,

To trailer του ντοκιμαντέρ "Άδωνις και Ιησούς: Όψεις του Μυθικισμού στην Ελλάδα".




Το παρακάτω κείμενο δημοσιεύτηκε στο Mythikismos.gr (Μάρτιος του 2015):

Πριν από μερικούς μήνες σας είχαμε ενημερώσει για την έναρξη των γυρισμάτων του πρώτου ελληνικού Μυθικιστικού ντοκιμαντέρ με τίτλο “Άδωνις και Ιησούς: Όψεις του Μυθικισμού στην Ελλάδα”.

Η δουλειά του Μηνά Παπαγεωργίου (συγγραφέα του “Το πρόβληματης ιστορικότητας του Ιησού“) και του Αντώνη Σκαραμαγκά απέδωσε σήμερα τους πρώτους της καρπούς για το ελληνικό κοινό, μιας και ήρθε στο φως της δημοσιότητας το πρώτο trailer της ταινίας στο Youtube.

Μπορείτε να το παρακολουθήσετε πατώντας εδώ.

Extras για το φιλμ

- Τα γυρίσματα των τελεσμάτων της Μ. Εβδομάδας και των Αδωνίων πραγματοποιήθηκαν στην Όλυμπο Καρπάθου και στην Αθήνα αντίστοιχα.
- Στο ντοκιμαντέρ συμμετέχουν με συνεντεύξεις τους οι Στράτος Θεοδοσίου (καθηγητής Φυσικής παν/μίου Αθηνών),
Χαρίτα Μήνη (φιλόλογος – συγγραφέας), Γιώργος Ιωαννίδης (ψυχολόγος – συγγραφέας) και Ιωάννης-Παρμενίδης Μπουσίου (πολιτισμολόγος – αναβιωτής Αδωνίων)
– Αποκλειστικά για τις ανάγκες του ντοκιμαντέρ, οι μουσικοί Λίνα Παλερά (σύνθεση – εκτέλεση) και Δάνης Κουμαρτζής (master στο studio της iRec), χρησιμοποίησαν αρχαίες ελληνικές λύρες “Αναστάσιος” για την απόδοση πρωτότυπης αρχαίας ελληνικής μουσικής.
– Η κυκλοφορία του φιλμ αναμένεται μέσα στο 2015

Σχολιάστε
Διαβάστε

Νικήτας Σινιόσογλου

, , ,

Illuminati στο Βυζάντιο: Η κληρονομιά του Πλήθωνα Γεμιστού





Ο ελληνικός ή μη χαρακτήρας του Βυζαντίου εξακολουθεί να διχάζει σήμερα τους Έλληνες. Άραγε πέρα από τις χιλιοειπωμένες θεωρητικολογίες και τις στείρες -πλέον- αντιπαραθέσεις, υπάρχουν ερευνητικά πεδία τα οποία θα μπορούσαν να ρίξουν περισσότερο φως το όλο ζήτημα; Η έρευνα για το έργο και τη δράση του φιλοσόφου Γέωργιου Γεμιστού (Πλήθωνα) και των μαθητών του μας φέρνει μπροστά σε νέα και συγκλονιστικά συμπεράσματα. Τελικά υπήρχαν Έλληνες Illuminati στο Βυζάντιο; Ποιος ήταν ο ρόλος τους;
Ας καταδυθούμε σε περισσότερο αχαρτογράφητες ιστορικά περιοχές, ερευνώντας για τις μυστικές διαδρομές του ελληνισμού κατά την περίοδο της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Εδώ θα ανιχνεύσουμε τις άγνωστες αναβιώσεις της ελληνικής κοσμοαντίληψης, την ίδρυση μυστικών εταιριών, την ύπαρξη εσωτερικών κύκλων γνώσης και το ξέσπασμα αθέατων κοινωνικών επαναστάσεων.
Ενας νέος και λαμπρός Ελληνας ακαδημαϊκός, ο Δρ. Νικήτας Σινιόσογλου, μας ξεναγεί σε ένα άκρως συναρπαστικό κεφάλαιο έρευνας, παρθένο σε Ελλάδα αλλά και εξωτερικό. 


Πείτε μας λίγα λόγια για το περιεχόμενο του βιβλίου σας «Radical Platonism in Byzantium: Illumination and Utopia in Gemistos Plethon» (εκδ. Cambridge University Press) που κυκλοφόρησε στα τέλη του 2011.

Το βιβλίο εξετάζει την επιβίωση του παγανιστικού πλατωνισμού από τον 6ο ως τον 15ο   αιώνα. Το επιχείρημά μου είναι πως κατά τους Βυζαντινούς χρόνους, μια κατεξοχήν ελληνική, δηλαδή παγανιστική κοσμοαντίληψη, ήταν πάντοτε δυνάμει παρούσα, μια ανοιχτή δυνατότητα και διαρκής απειλή για την Ορθοδοξία: τα δομικά της στοιχεία επιβίωναν μέσα από υπόγειες, λανθάνουσες και παράπλευρες διαδρομές. Τίποτα δεν τέλειωσε κατά την ύστερη αρχαιότητα.
Το πόσο εύκολο ήταν να υποτροπιάσει η Βυζαντινή διανόηση στον ελληνισμό προκύπτει από τα «θερμά επεισόδια» που λάμβαναν χώρα κάθε φορά  που λόγιοι σαν τον Λέοντα Χοιροσφάκτη, τον Ιωάννη Ιταλό και τον Ψελλό, τον Γρηγορά και τον Πλήθωνα συγκρούονταν με την κρατούσα θεολογία του Βυζαντίου. Γι’ αυτό υποστηρίζω πως γνήσια φιλοσοφία στο Βυζάντιο προκύπτει ως απόκλιση από τις καθεστωτικές θεολογικές νόρμες, και ότι η αποκλίνουσα αυτή φιλοσοφία ήταν είτε ουσιωδώς παγανιστική, είτε έτεινε στον παγανισμό. Παραδόξως, αυτό είναι κάτι που ορθά διέγνωσαν οι Ορθόδοξοι θεολόγοι του ύστερου Βυζαντίου (π.χ. Γρηγόριος Παλαμάς, Φιλόθεος Κόκκινος), όμως αδυνατούν να δουν οι σημερινές αναχρονιστικές  απόψεις περί «ελληνοχριστιανισμού» (αντιφάσκοντας έτσι με τις γνήσια Ορθόδοξες πηγές τους). Επομένως, ο Πλήθωνας δεν είναι sui generis περίπτωση, αλλά ριζοσπαστικοποιεί πλατωνικές τάσεις που κατάφερναν να επιβιώνουν μέσα από σύνθετες διαδρομές.
Να ξεκαθαρίσω εδώ πως όταν μιλώ για φιλοσοφικό παγανισμό εννοώ μια κοσμοαντίληψη που δίνει ελληνικές, δηλαδή μη χριστιανικές απαντήσεις, σε ερωτήματα όπως: μπορεί κανείς να φτάσει στην θέωση με οικείες δυνάμεις, δηλαδή χωρίς θεόθεν μεσολάβηση; Μπορεί κανείς να προσεγγίσει την αλήθεια έξω από την Εκκλησία; Είναι ο θεός όντως προσωπικός και εξωκοσμικός; Πώς απορρέουν και διακρίνονται τα όντα από τον θεό; Είναι η ύλη αΐδια και ανανεούμενη ή δημιουργημένη; Στοχεύει πράγματι η ιστορία σε κάποιο τέλος, ας πούμε στην εμφάνιση κάποιου μεσσιανικού γεγονότος;



Τι είδους κριτικές αποκόμισε από τους συναδέλφους σας στο εξωτερικό;

Το  βιβλίο δίχασε. Κάτι άλλωστε που ανάμενα. Είναι εποχή συνθέσεων, παγκοσμιοποίησης, πολιτικής και ακαδημαϊκής ορθότητας και κυρίως σχετικισμού, οπότε μια άποψη που διαχωρίζει τρόπους ύπαρξης (π.χ. πλατωνικός, Ορθόδοξος, Ρωμαιοκαθολικός) θεωρείται «ακραία» και «απόλυτη». Με ξάφνιασε όμως η ένταση των συναισθημάτων και αντιδράσεων που δημιούργησε το βιβλίο.
Από τη μια μεριά στο Πανεπιστήμιο του Αμστερνταμ εκπονούνται ήδη εργασίες πάνω στο επιχείρημά μου σε μεταπτυχιακό επίπεδο. Το σημαντικότερο περιοδικό του χώρου, το BMCR, είδε ένα αναθεωρητικό και ερεθιστικό εγχείρημα. Από την άλλη πολλοί Βυζαντινολόγοι φαίνεται να σοκαρίστηκαν από τις μεθοδολογικές  προϋποθέσεις και την φιλοσοφική στοχοθεσία του επιχειρήματος (άλλωστε, είμαι Ιστορικός της Φιλοσοφίας και ουδέποτε εντάχθηκα στον χώρο των λεγόμενων Βυζαντινών Σπουδών). Δεν έλειψαν τα ευτράπελα. Θυμάμαι έναν Καθολικό ιερέα που ψευδωνύμως ξεσπάθωνε με παραληρηματικές αναρτήσεις στο διαδίκτυο εναντίον βιβλίου,  συγγραφέα και εκδοτικού οίκου. Η ταυτότητά του αποκαλύφθηκε κι εκείνος αναδιπλώθηκε σε πιο τετριμμένες μεθοδεύσεις.
Προφανώς το βιβλίο είναι εμπόδιο για όσους πασχίζουν τώρα να επιβάλουν την ανεδαφική θεωρία ενός «θωμιστικού Βυζαντίου», όπως άλλωστε για όσους επιμένουν στις «ελληνοχριστιανικές» τους συνθέσεις. Με χαροποιεί ότι βρίσκει απρόσμενους εχθρούς και φίλους, ότι προκαλεί και δεν αφήνει αδιάφορους τους αναγνώστες. Χρειάζεται όμως χρόνος για να κριθεί ουσιαστικά.

Μπορείτε να συστήσετε εν συντομία τον Πλήθωνα Γεμιστό στους αναγνώστες, σημειώνοντας τα σημαντικότερα στοιχεία της παρακαταθήκης του;

Ο Πλήθωνας είναι ο μεγαλύτερος φιλόσοφος των Βυζαντινών χρόνων και συνάμα ο τελευταίος. Παραμονές της άλωσης της Κωνσταντινούπολης αναζητά μια έξοδο από το δίλημμα Ορθοδοξία ή Καθολικισμός (που ουσιαστικά σήμαινε παράδοση στους Οθωμανούς ή υποταγή στους Λατίνους) και στρέφεται στον Πλάτωνα. Με δύο συμβουλευτικούς λόγους προτείνει στους Παλαιολόγους την επιστροφή στο μοντέλο της αρχαίας ελληνικής πόλης και άρα την απαγκίστρωση από την χριστιανική έννοια της οικουμένης.
Τα κείμενα αυτά στρέφονται ενάντια στην γιγάντωση της Εκκλησίας και στην διαρκή συρρίκνωση του κράτους. Δεν περιέχουν καμιά άμεση προτροπή για επιστροφή στον πολυθεϊσμό, παρά μόνο μια έκκληση για ό,τι θα ονομάζαμε σήμερα εκκοσμίκευση της πολιτείας. Η Βυζαντινή εξουσία αγνόησε τις προτάσεις του (που είναι ουτοπικές avant la lettre και απολύτως ρηξικέλευθες) κι εκείνος στρέφεται στον σεχταρισμό οργανώνοντας μια μυστική νεοπαγανιστική κοινότητα στον Μυστρά, την διαβόητη πληθωνική «φρατρία». Το βασικό έργο του Πλήθωνα, η «Νόμων Συγγραφή», σχετίζεται με αυτόν τον εσωτερικό κύκλο.

Αν δεν απατώμαι ο Πλήθωνας ήταν ο πρώτος «νεοέλληνας» που χρησιμοποίησε σε κείμενό του την έννοια του Εθνους. Ποια η ριζοσπαστικότητα και η σημασία της ιδέας αυτής τη δεδομένη χρονική στιγμή;

Η λέξη που χρησιμοποιεί είναι γένος, όμως είναι βάσιμη υπόθεση πως εννοεί ό,τι ονομάζουμε εμείς έθνος. Αλλωστε οι δύο λέξεις εμφανίζονται σε κείμενό του να φέρουν την ίδια σημασία. Ο πρωτοεθνικισμός του Πλήθωνα είναι εξαιρετικά επίκαιρος:  στην Ελλάδα σήμερα υπάρχει ακόμη κόσμος που ισχυρίζεται πως κάθε έννοια έθνους είναι νεωτερική κατασκευή, ένα προϊόν του Διαφωτισμού. Στο εξωτερικό η άποψη αυτή ήδη υποχωρεί σε ακαδημαϊκό επίπεδο, όμως εδώ η αριστερή διανόηση επιμένει να την αναπαράγει, πιθανόν λόγω της προσφιλούς δαιμονοποίησης της λέξης έθνος.
Η αλήθεια είναι πως ο ελληνικός πρωτοεθνικισμός έχει ρίζες σε ρηξικέλευθες χρήσεις των λέξεων γένος και έθνος ήδη κατά τον 13ο αιώνα. Αναφέρω εδώ τον αυτοκράτορα της Νικαίας Ιωάννη Βατάτζη και τον Γεώργιο Ακροπολίτη. Ο Πλήθωνας παραλαμβάνει και ριζοσπαστικοποεί μια τάση που προϋπήρχε, προσθέτοντας την παράμετρο της αρχαίας πόλεως.



Θα μπορούσατε να μας απαριθμήσετε ορισμένες από τις αιτίες που οδήγησαν στην αναβίωση της μελέτης του αρχαίου ελληνικού κόσμου στο Βυζάντιο του 15ου αιώνα;

Οι Βυζαντινοί βρέθηκαν σε αδιέξοδο πολιτικό, οικονομικό και στρατιωτικό, ενώ η Ορθοδοξία ανέπτυσσε μια πρωτόγνωρη ρώμη. Από μια άποψη η ήττα του Βυζαντινού κράτους ήταν νίκη της Ορθοδοξίας, ένα άνοιγμα στην οικουμενικότητα της θρησκευτικής ταυτότητας. Η κατάσταση αυτή οδήγησε στην αναζωπύρωση αναζητήσεων και εναλλακτικών προτάσεων που σιγόκαιγαν σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Νομίζω πως κομβικό γεγονός υπήρξε η ησυχαστική έριδα, η σύγκρουση δηλαδή του Γρηγορίου Παλαμά με τάσεις έντονης αμφισβήτησης που αναπτύσσονταν μέσα στην Εκκλησία. Οι τάσεις αυτές ήταν ελληνίζουσες, ιδίως κατά τις αρχικές φάσεις της έριδας, κάτι που  φαίνεται ξεκάθαρα στους Συνοδικούς Τόμους της εποχής. Ο Παλαμάς νίκησε και κατοχυρώθηκε συνοδικά τέσσερις φορές, όμως η διαμάχη (που κράτησε δεκαετίες) απελευθέρωσε ένα παγανιστικό φιλοσοφικό παράδειγμα, το οποίο υποτίθεται πως η Εκκλησία είχε εξολοθρεύσει ήδη από την ύστερη αρχαιότητα.
Οι αντίπαλοι του Παλαμά ισχυρίζονταν πως η διάκριση θείας ουσίας και θείων ενεργειών είναι υπέρ το δέον πλατωνική και πρόκλεια, κι εκείνος ανταπέδιδε την κατηγορία βλέποντας παντού να αναδύονται νέες εκδοχές πολυθεϊσμού και πανθεϊσμού. Κατά την διάρκεια της σύγκρουσης τα εμπλεκόμενα μέρη βρέθηκαν στην αμήχανη θέση να συζητούν εναλλακτικούς τρόπους να αντιλαμβάνεται κανείς τον κόσμο και τον θεό, προκειμένου ακριβώς να ετεροπροσδιορίσουν την Χριστιανική τους ταυτότητα και να ενοχοποιήσουν τους αντιπάλους τους.
Τα κείμενα που σχετίζονται με την έριδα είναι γεμάτα αναφορές σε μια επικίνδυνη ελληνική οντολογία και κοσμολογία που παραδόξως κανείς δεν θέλει να έχει σχέση μαζί της αλλά όλοι χρεώνουν στον αντίπαλό τους. Το φαινόμενο αυτό άνοιξε τον ασκό του Αιόλου προετοιμάζοντας το έδαφος για κάποιον που ήταν έτοιμος να χρησιμοποιήσει τα εννοιολογικά εργαλεία που άλλοι φοβούνταν. Αυτός ο κάποιος ήταν ο Πλήθωνας.

Πως αντιμετωπίστηκαν τα έργα του μεγάλου αυτού φιλοσόφου από την κεντρική εξουσία του Βυζαντίου;

Ο πιο διάσημος εχθρός του Πλήθωνα είναι ο Γεννάδιος Σχολάριος, ο οποίος παρακολουθούσε τις κινήσεις του για χρόνια. Μετά τον θάνατο του Πλήθωνα ο Σχολάριος έριξε στην πυρά την «Νόμων Συγγραφή», κράτησε όμως ένα μέρος ώστε να μπορεί να αποδείξει πόσο δίκιο είχε. Νομίζω λοιπόν πως η κεντρική πολιτική εξουσία της Κωνσταντινούπολης και του Μυστρά προστάτευε τον Πλήθωνα όσο ήταν στην ζωή. Οι Παλαιολόγοι έβλεπαν στον Πλήθωνα έναν σημαντικό σύμβουλο αλλά και δάσκαλο, ακόμη και αν σιώπησαν όταν εκείνος κατάθεσε τα ουτοπικά του σχέδια για την Πελοπόννησο. Λέει πολλά το γεγονός ότι ο Σχολάριος κατάφερε επιτέλους να στραφεί εναντίον του Πλήθωνα όταν πια οι κοσμικές δομές του Βυζαντίου έπνεαν τα λοίσθια κι αυτός σιγούρευε την δική του επιβίωση στο νέο οθωμανικό status quo.

Θεωρείτε ότι το πρόσωπο του Πλήθωνα έχει καταστεί αρκούντως γνωστό στη σύγχρονη Ελλάδα, λαμβάνοντας υπόψιν μας τη σημασία του έργου του σε ότι αφορά την οικοδόμηση του μετέπειτα ευρωπαϊκού πολιτισμού;

Τηρουμένων των αναλογιών ο Πλήθωνας είναι γνωστός στην Ελλάδα. Στο εξωτερικό το όνομά του είναι περισσότερο προσφιλές σε όσους ασχολούνται με τις ρίζες του ευρωπαϊκού εσωτερισμού. Κι αυτό γιατί ο Πλήθωνας ορθά θεωρείται ως εμβληματική μορφή του μυστικού εταιρισμού. Η «φρατρία» που οργάνωσε στην Πελοπόννησο είναι μια προνεωτερική εκδοχή των μυστικών εταιριών που έπαιξαν σημαντικό ρόλο σε κατεξοχήν ευρωπαϊκά φαινόμενα, όπως είναι η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός.
Από την άλλη μεριά, ο Πλήθωνας συνήθως φέρνει σε αμηχανία τους Βυζαντινολόγους, που είτε τον αντιμετωπίζουν φιλολογικά και εγκυκλοπαιδικά, είτε πασχίζουν να τον εντάξουν κουτσά στραβά στον ανατολικό ή δυτικό Χριστιανισμό της εποχής του.
Η αλήθεια είναι πως ο Πλήθωνας αναγγέλει έναν κόσμο πέρα από το δίπολο Ανατολής και Δύσης, έναν κόσμο που αντλεί από το παρελθόν για να φτάσει στην ουτοπία. Είναι εκκεντρικός, ξεφεύγει από κατηγορίες και τυποποιήσεις. Δεν είναι τυχαίο πως ένας πολύ σημαντικός θεολόγος, ο Philip Sherrard, συνέκρινε  τον Πλήθωνα με τον Νίτσε, στον βαθμό που και οι δύο συγκρούονται μετωπικά με το φιλοσοφικό και χριστιανικό παράδειγμα χάρη μιας προσωπικής, ατίθασης φωνής. Θα πρόσθετα πως ο Πλήθωνας ήταν ανεπίκαιρος με την νιτσεϊκή έννοια, ήταν έξω και πέρα από την εποχή του.

Στο έργο του Πλήθωνα περιλαμβάνονται μια σειρά από ύμνους προς τους αρχαίους Θεούς (μάλιστα οι σύγχρονοι Ελληνες πολυθεϊστές θεωρούν ότι η παράδοσή τους ξεκινά από αυτόν). Πείτε μας λίγα λόγια το θρησκευτικό σύστημα που πρότεινε ο φιλόσοφος του Μυστρά.

Ο Πλήθωνας δεν είναι ούτε μονοθεϊστής, ούτε πολυθεϊστής. Είναι ενοθεϊστής, όπως άλλωστε είναι ο Πλωτίνος και ο Πρόκλος. Πιστεύει δηλαδή πως ο θεός είναι ένας και συνάμα πολλοί. Ελάσσονες θεοί απορρέουν από τον ένα θεό και ταυτόχρονα κοινωνούν και εκδιπλώνουν την ουσία του θεού αυτού με διαφορετική κάθε φορά ένταση.
Το σημαντικό είναι πως ο θεός δεν είναι υπερούσιος, όπως στην Ορθοδοξη θεολογία, αλλά ταυτίζεται με το Ον. Αρα δεν είναι εξωκοσμικός, ούτε προσωπικός, αλλά εμπεριέχει τον φυσικό κόσμο, έστω και αν η ύλη είναι λιγότερο θεία από ό,τι είναι οι θεοί που βρίσκονται εγγύτερα στον πυρήνα της θείας ουσίας.
Οι ύμνοι που περιέχονται στους «Νόμους» θυμίζουν εκείνους του Πρόκλου και λειτουργούν σε ένα επίπεδο λαϊκής θρησκείας (ό,τι ο Βέμπερ ονομάζει Alltagsreligion). Ομως σε ένα βαθύτερο, φιλοσοφικό επίπεδο οι θεοί είναι οι πλατωνικές ιδέες. Κάποιοι ταυτίζονται με τα πέντε μέγιστα γένη του «Σοφιστή» του Πλάτωνα (το ον, η στάσις, η κίνησις, το ταυτόν και το έτερον), ενώ άλλοι είναι υπεύθυνοι ως αιτιώδεις αρχές για επιμέρους, ειδικές λειτουργίες που διέπουν τον κόσμο των όντων. Η συμβολική θεολογία των Νόμων είναι ένα σύστημα ιεραρχικής  διάκρισης και κυρίως  ντετερμινιστικής οργάνωσης όλων των όντων. Καθόλου τυχαία ο «Ζευς» του Πλήθωνα ενίοτε ταυτίζεται με την αρχαιοελληνική Ανάγκη.

Υπήρξαν συνεχιστές των ιδεών του Πλήθωνα μέχρι και την ελληνική επανάσταση;

Ο Πλήθωνας είχε μαθητές που διέφυγαν στην Ιταλία. Ομως είναι παρακινδυνευμένο να συσχετίζονται με Ιταλικές μυστικές εταιρίες, μολονότι αυτή είναι η άποψη του F. Masai. Ακόμη και ο συσχετισμός του πλατωνισμού του Πλήθωνα με την Ακαδημία της Φλωρεντίας και τον Φιτσίνο είναι σκοτεινό σημείο. Από την άλλη, οι ιδέες ενδέχεται να επιβιώνουν με τρόπους ασύμπτωτους και ασυνείδητους κι ωστόσο να ανάγονται σε ένα κοινό ή αρχετυπικό πρότυπο. Εννοώ πως ακόμη και αν ο Πλήθωνας δεν αποτελεί διακριτό και επιλεγμένο σημείο αναφοράς από την Αναγέννηση και μετά, ωστόσο κατεξοχήν πληθώνειες ιδέες επιβίωσαν τουλάχιστον ως τον 19ο αιώνα, ακριβώς επειδή αυτές κατάγονται και απηχούν έναν διανοητικό κόσμο που προϋπήρχε.
Ο Πλήθωνας υπήρξε  μεσολαβητής και αγγελιοφόρος – το δηλώνει άλλωστε ο ίδιος.  Στα 1797-9, για παράδειγμα, το Ιακωβινείο της Κεφαλοννιάς προωθούσε σχέδια για την κατάργηση του Χριστιανισμού και την επανίδρυση της «προγονικής ελληνικής θρησκείας».  Επίσης, ο Θεόφιλος Καΐρης, που γνωρίζει την περίπτωση του Πλήθωνα, εντάσσει πολλά στοιχεία της αρχαίας κοσμοαντίληψης στην διδασκαλία του ήδη από το 1812, οπότε σχολαρχεί στις Κυδωνίες, ενώ η αίρεση της Θεοσέβειας, την οποία οργανώνει στην Ανδρο αργότερα, απηχεί την πεποίθηση πως ένας ελληνικός τρόπος ύπαρξης παρέμεινε ζωντανός μέσα από την παράδοση. Η «ιερή αλήθεια» που αναζητά είναι εκδοχή της «ελληνικής θεοσοφίας» που συναντάμε ήδη στον Πρόκλο (Πλατ. Θεολ. 5.127.16), μιας υπερ-ομολογιακής και πανάρχαιας άποψης για τις δυνατότητες του ανθρώπου και τον κόσμο. Αυτή επιβιώνει με λανθάνοντες τρόπους ως τον Διαφωτισμό, άλλοτε υπογείως ή παραλλήλως προς το εκκλησιαστικό κατεστημένο (νεοπλατωνισμός, αγγλικός ντεϊσμός) και άλλοτε ανταγωνιστικά προς αυτό (Θεοφιλανθρωπία, θετική θρησκεία του Comte, σαινσιμονισμός). Ιδίως στον ελληνικό χώρο, οι ιδέες του Saint-Simon φαίνεται να οδήγησαν σε μικρούς πυρήνες που απηχούν αναζητήσεις παρόμοιες με αυτές της φρατρίας του Πλήθωνα.
Για να το πω αλλιώς: Οι εκπρόσωποι της εσωτερικής ιστορίας της δυτικής θρησκευτικότητας συμπίπτουν συχνά ad nauseam, χωρίς καμιά ανάγκη να παραπέμπουν ο ένας στον άλλο.

Θα ήταν παράτολμο να υποστηρίξει κανείς πως όλη αυτή η άνθιση των ελληνικών ιδεών λίγο πριν την οριστική πτώση του Βυζαντίου αποτέλεσε την εξωτερίκευση μιας αθέατης –πλην όμως καλά οργανωμένης- γραμμής σκέψης που διένυσε η αρχαία ελληνική φιλοσοφία από τους κώδικες του Θεοδοσίου και του Ιουστινιανού μέχρι τον 15ο αιώνα;

Αυτή είναι περίπου η θέση που διατυπώνω στο βιβλίο μου. Ομως δεν πιστεύω πως η υπόγεια  συνέχεια του ελληνισμού υπήρξε «καλά οργανωμένη», όπως το εννοείτε. Οι ιδέες επιβιώνουν οργανικά. Ειδικά τώρα η επιβίωση θεμελιακών στοιχείων της ελληνικής γνωσιολογίας, κοσμολογίας και θεολογίας στο Βυζάντιο οφείλεται στην εναλλαγή τεσσάρων διακριτών καναλιών ανάσυρσης, συντήρησης και συζήτησής τους: το πρώτο είναι βέβαια η κατά μέτωπον σύγκρουση με το νέο ακόμη Χριστιανικό παράδειγμα (Κέλσος, Πορφύριος, Ιεροκλής, Ιουλιανός) κατά την ύστερη αρχαιότητα.
Το δεύτερο είναι η θρησκευτική προσποίηση, μια πρακτική που συνδέεται με την μετάλλαξη του νεοπλατωνισμού σε υπόγειο ρεύμα από τον έκτο αιώνα και δώθε. Ο Πρόκλος, ο Σιμπλίκιος και ο Δαμάσκιος ομολογούν πως όταν ο αντίπαλος είναι ισχυρότερος, οφείλει κανείς να λανθάνει μάλλον παρά να συγκρούεται. Εχουμε πια να κάνουμε με φαινόμενα ιδεολογικής και θρησκευτικής προσποίησης που συχνά είναι όντως δύσκολο να ανιχνευθούν. Σήμερα η έρευνα έχει προχωρήσει και σε πείσμα της καθεστωτικής Βυζαντινολογίας διατυπώνεται βάσιμα η άποψη ότι συγγραφείς όπως ο Προκόπιος, ο Ιωάννης Λυδός και ο Μιχαήλ Ατταλειάτης συγκάλυψαν την ελληνίζουσα θρησκευτική και διανοητική τους ταυτότητα γνωρίζοντας πως αυτή δεν θα γινόταν ποτέ ανεκτή από το Ορθόδοξο κατεστημένο.
Σε ένα τρίτο επίπεδο, φιλόσοφοι όπως ο Λέων Χοιροσφάκτης, ο Μιχαήλ Ψελλός, ο Ιωάννης Ιταλός, ο Θεόδωρος Μετοχίτης και ο Νικηφόρος Γρηγοράς δηλώνουν Χριστιανοί, όμως οι παραχωρήσεις που κάνουν στην νεοπλατωνική παράδοση οδηγούν στην επιβίωση ενός τρόπου ύπαρξης που είναι ασύμβατος με την Χριστιανική θεολογία. Τούτο ενδέχεται να συμβαίνει από πρόθεση ή λίγο πολύ ασυνείδητα. Αυτό το τρίτο κανάλι με απασχολεί περισσότερο, γιατί πιστεύω πως το κοσμικό Βυζάντιο απηχεί και σε μεγάλο βαθμό διασώζει τον παγανιστικό πλατωνισμό της ύστερης αρχαιότητας. Αυτό άλλωστε υποστήριζαν οι Βυζαντινοί θεολόγοι που κατηγόρησαν τους φιλόσοφους επ᾽ελληνισμώ, δηλαδή ότι αναβίωναν τον παγανισμό. Φιλοσοφικά μιλώντας, είχαν απόλυτο δίκιο. Απόψεις υπέρ το δέον ανθρωποκεντρικές, όσες δηλαδή επενδύουν τόσο στις ανθρώπινες δυνατότητες, ώστε να παρακάμπτουν τον αποκαλυπτικό λόγο και την Ορθοδοξία συλλήβδην, επανασύνεδεαν τους Βυζαντινούς με μια συζήτηση που υποτίθεται πως είχε οριστικά κλείσει από τότε που οι Πατέρες της Υστερης Αρχαιότητας «κατατρόπωναν» τους Εθνικούς.
Τέλος, στο βιβλίο επιμένω στη σημασία ενός τέταρτου καναλιού που σπάνια συζητιέται: οι ιδέες πολλές φορές βρίσκουν απρόσμενους ξενιστές στους αντιπάλους τους. Οταν επιτίθεσαι σε μια ιδέα, τότε την συντηρείς κιόλας, την διασώζεις από την λήθη. Είναι αυτό ένα ακόμα σημαντικό κανάλι μέσα από το οποίο η ελληνική φιλοσοφία και κοσμοαντίληψη επιβίωσε στο Βυζάντιο, δηλαδή μέσα από θεολογικές συγκρούσεις (π.χ. ησυχαστική έριδα) που αντιμετώπιζαν τον ελληνισμό ως δυνητική απειλή.



Ποια η άποψή σας αναφορικά με την ύπαρξη και δράση της «Αττικής Εταιρείας» (κατ’ άλλους «Ολυμπίας Αδελφότητας») που έδρασε οργανωμένα κατά τους αιώνες μετά τον Πλήθωνα με στόχο να κρατήσει άσβεστη τη φλόγα της ελληνικής παράδοσης;

Η θεωρία αυτή δεν γίνεται αποδεκτή από επιστήμονες ιστορικούς.  Ο λόγος που ασκεί τόση γοητεία είναι ότι είναι προϊόν ενός ιδιοφυούς ανθρώπου, του Κωνσταντίνου Σάθα, ενός διανοητικού Τιτάνα με φοβερές ικανότητες σύνθεσης και οργάνωσης ενός τεράστιου υλικού. Μπροστά στο εκτόπισμα του Σάθα οι περισσότεροι από τους επικριτές του (κατά κανόνα καθηγητίσκοι Βυζαντινών σπουδών) είναι πνευματικοί νάνοι.
Ωστόσο,  αν εξετάσετε προσεκτικά τα στοιχεία που συνέλεξε ο Σάθας, θα δείτε ότι είναι αποσπασματικά. Η θεωρία δεν υπόκειται στην αρχή της επαληθευσιμότητας ή της διαψευσιμότητας. Ναι, με λίγη καλή θέληση και παραχωρήσεις στη δημιουργική φαντασία θα μπορούσε να ισχύει, όμως τότε θα μπορούσαν να ισχύουν εξίσου ένα σωρό θεωρίες, μεταξύ των οποίων και πολλές συνωμοσιολογικές. Είναι αδύνατον να πείσει κανείς την ακαδημαϊκή κοινότητα πως μια αλυσίδα δασκάλων και μαθητών ή κρυφών οργανώσεων διέσωσε και μετάφερε από γενιά σε γενιά τον πυρήνα μιας κοσμοαντίληψης ριζικά διαφορετικής από αυτήν που τελικά επικράτησε – ωστόσο, ένας τέτοιος πυρήνας επιβίωσε ιδεοτυπικά μέσα από πρόσωπα που ενδεχομένως να μην σχετίζονταν, ενώ σχετίζονταν οι ιδέες και αναζητήσεις τους, μέσα δηλαδή από εκλεκτικές συγγένειες που υπερβαίνουν την περιοδολόγηση.
Από τον 15ο αιώνα εμφανίζονται συγγραφείς και λόγιοι που σε διαφορετικό βαθμό στρέφονται στην αρχαία Ελλάδα και σε παγανιστικά πρότυπα προκειμένου να συγκροτήσουν μια νέα ταυτότητα. Θα ανάφερα εδώ ενδεικτικά τον Κυριακό Αγκωνίτη, τον Μάρουλλο Ταρχανιώτη, τον Μάρκο Μουσούρο, τον Λέοντα Αλάτιο. Οι άνθρωποι αυτοί είδαν στον αρχαίο κόσμο περισσότερα από ό,τι θα επιθυμούσε το κληρικαλικό καθεστώς. Αποτελούν έναν ελληνικό διανοητικό «αστερισμό» που δεν έχει ανάγκη την οργάνωση καμιάς μυστικής εταιρείας για να επιβιώσει. Μερικές φορές στην Ιστορία της Φιλοσοφίας τα πιο υπόγεια και κρυφά πράγματα επιβιώνουν με τους πιο φανερούς τρόπους.

Αποτελεί ένα ερώτημα που διχάζει πολλούς ιστορικούς και διανοούμενος από τα χρόνια της απελευθέρωσης μέχρι και τις μέρες μας: Τι σημαίνει για εσάς ελληνική ταυτότητα; Θεωρείτε τη Βυζαντινή αυτοκρατορία (ως μόρφωμα με συγκεκριμένη πολιτικοθρησκευτική χροιά) ως μέρος της ταυτότητας αυτής;

Το  ίδιο το Βυζάντιο είναι ρωμαϊκό μάλλον, παρά ελληνικό. Είναι η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Είναι όμως κι ο χώρος όπου ζυμώνεται για αιώνες κάθε συζήτηση σχετικά με την συμβατότητα ελληνισμού και χριστιανισμού. Είναι αδύνατον να ασχοληθεί κανείς με την ελληνική διανοητική ταυτότητα χωρίς να λάβει υπόψη την ιστορία των ιδεών στο Βυζάντιο.
Και είναι τεράστιο σφάλμα να ταυτίζεται το Βυζάντιο με την Ορθοδοξία. Ναι, υπάρχει  βυζαντινή Ορθοδοξία, υπάρχει όμως και ένας συγκρουσιακός βυζαντινός ελληνισμός με φυγόκεντρες διαδρομές, όπως άλλωστε και κοσμικές εκδοχές του Βυζαντίου που αναφαίνονται συχνά πυκνά, και όλα τούτα ζουν, συμπλέκονται και αναπνέουν στον ίδιο χώρο και χρόνο. Οι Πατέρες της Εκκλησίας, από τους απολογητές ως τον Γρηγόριο Παλαμά, είναι οι πρώτοι που είδαν στην ελληνική γνωσιολογία, θεολογία και κοσμολογία έναν αυτοπροσδιορισμό και τρόπο ύπαρξης ανταγωνιστικό προς τον χριστιανικό. Αυτό είναι το μοναδικό σημείο που συμφωνούν με τον Ιουλιανό, τον Πρόκλο και τον Πλήθωνα. Μπορεί οι Ορθόδοξοι θεολόγοι του Βυζαντίου να οβελίζουν εξαρχής την ελληνική κοσμοαντίληψη, όμως είναι εξαιρετικοί όταν εντοπίζουν τις διαφορές της από τον Ορθόδοξο χριστιανισμό, συμβάλλοντας ακούσια στην διάσωσή της.


Εχετε πραγματοποιήσει μια πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη για τους παραλληλισμούς της δράσης του Πλήθωνα στον Μυστρά και του Μουσουλμάνου Σούφι θεολόγου Sheikh Bedreddin (1359-1420) στο ανατολικό Αιγαίο. Μπορείτε να μας πείτε κάποια πράγματα για τη δράση του τελευταίου; Ποια συμπεράσματα έρχονται στο προσκήνιο αναφορικά με την ύπαρξη, τη φύση και τους στόχους μυστικών εταιριών με ρεφορμιστικά θρησκευτικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά εκείνη την περίοδο;

Ο Σχολάριος αναφέρει πως ο Πλήθωνας μαθήτευσε επί οθωμανικού εδάφους (στην Αδριανούπολη ή στην Προύσα) στο πλευρό μιας ομιχλώδους προσωπικότητας, ενός πολυθεϊστή Εβραίου δασκάλου ονόματι Ελισσαίου. Εχουν γίνει διάφορες εικασίες για την ταυτότητα του δασκάλου αυτού. Ομως την εποχή εκείνη τα μεγάλα αστικά και παιδευτικά κέντρα των Οθωμανών ήταν πραγματικά σταυροδρόμια ισλαμικών, ιουδαϊκών και δυτικών ρευμάτων εσωτερισμού. Καμπαλιστές συνυπήρχαν με Σούφι, Δομινικανοί με Μπεκτασήδες, σεχταριστές κάθε είδους με υποτιθέμενους συνεχιστές του Suhrawardi. Και ο Πλάτωνας απολάμβανε μια ιδιαίτερη αίγλη.
Ο Bedreddin, τώρα, ήταν δημιουργός ενός θρησκευτικού, ουτοπικού και επαναστατικού κινήματος που ωριμάζει την ίδια ακριβώς εποχή που ο Πλήθωνας καταθέτει τις προτάσεις του στον Μανουήλ Παλαιολόγο. Μαθητής του al-Bistami, ο Bedreddin είναι φορέας μιας εσωτερικής παράδοσης με ρίζες στον Ibn ‘Arabi, τον Rumi και τον Haji Bektash, αλλά και στον νεοπλατωνισμό, η οποία απαίτησε μια οικουμενική θρησκεία, δηλαδή την υπέρβαση των επιμέρους θρησκευτικών ομολογιών χάρη της επιστροφής σε έναν πρωτο-μονοθεϊσμό.  Ο Bedreddin οργάνωσε μια αδελφότητα που πυροδότησε επαναστάσεις εναντίον της Οθωμανικής εξουσίας.
Μια από αυτές έλαβε χώρα στην Χίο, όπου ο Börklüce Mustafa φαίνεται να συνδύασε τις ιδέες του Bedreddin με την απόκρυφη διδασκαλία περί ακραίας πενίας που διέδιδε εκεί η ομάδα των Καθαρών Fraticelli, σέχτα αποκηρυγμένη από την Ιερά Εξέταση. Αποτελεί όντως μια παράξενη σύμπτωση ότι Πλήθωνας και Bedreddin σπούδασαν την ίδια εποχή στα ίδια μέρη, όπως και ότι αμφότεροι συνδέουν σχεδόν ταυτόχρονα τον σεχταρισμό με τον πολιτικό και ουτοπικό ρεφορμισμό. Στην διδασκαλία τους υπάρχουν κοινά σημεία αναφοράς: για παράδειγμα η αναδιανομή της γης και η επίκληση μιας αρχετυπικής γνώσης που υπονομεύει την κεντρική πολιτική εξουσία.
Η διαφορά είναι πως ο Bedreddin και ο al-Bistami πίστευαν πως η αληθινή θρησκεία εναρμονίζεται με την ισλαμική ορθοδοξία. Αντιθέτως, ο Πλήθωνας απορρίπτει κάθε περιθώριο διαλόγου με τον Χριστιανισμό.  Είναι παρακινδυνευμένο να ισχυριστεί κανείς πως Πλήθωνας και Bedreddin γνωρίζονταν. Πιο ασφαλές είναι να πούμε πως την περίοδο εκείνη εκδοχές ριζοσπαστικού σεχταρισμού βγαίνουν πολύ δυνατά στο προσκήνιο και από τις δύο μεριές του Αιγαίου, υπερβαίνοντας τους διαχωρισμούς της επίσημης Ορθόδοξης και Ισλαμικής κληρικαλικής εξουσίας. Αν λοιπόν ο Πλήθωνας έφερε κάτι στην Πελοπόννησο από την παραμονή του στην Αδριανούπολη ή την Προύσα, αυτό ενδέχεται να είναι η σύνδεση της αίρεσης με ό,τι ονομάζουμε σήμερα ουτοπία, δηλαδή την πολιτική αναγέννηση.




Who is Who: Ο Νικήτας Σινιόσογλου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1976 και σπούδασε φιλοσοφία στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Μονάχου και Κέμπριτζ (PhD). Ηταν μεταδιδακτορικός ερευνητής της Βρετανικής Ακαδημίας στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ (2008-2011) και Leverhulme Trust Early Career Fellow στο King's College London (2011-2013). Εχει διδάξει φιλοσοφία σε ελληνικά και βρετανικά πανεπιστήμια, καθώς και στο Κολέγιο Αθηνών. Βιβλία: Radical Platonism in Byzantium: Illumination and Utopia in Gemistos Plethon (Cambridge: CUP 2011), Plato and Theodoret: The Christian Appropriation of Platonic Philosophy and the Hellenic Intellectual Resistance (Cambridge: CUP 2008), Θεόφιλος Καΐρης: Γνωστική, Στοιχεία Φιλοσοφίας (Ανδρος: Καΐρειος Βιβλιοθήκη 2008).

Σημείωση: Η συνέντευξη αυτή του Νικήτα Σινιόσογλου στον Μηνά Παπαγεωργίου (meta-journalist) πρωτοδημοσίευτηκε στο εβδομαδιαίο περιοδικό του Ελεύθερου Τύπου, τα "Φαινόμενα".

Σχολιάστε
Διαβάστε

Ιωάννης Μπουσίου

, ,

Οι ρίζες του Καρναβαλιού και η αναβίωση των Φαλληφορίων










Αυτή την περίοδο (σ.σ τέλη Φλεβάρη του 2014) ολόκληρη η ελληνική επικράτεια, κινείται στους ρυθμούς του καρναβαλιού. Φανταχτερές στολές, εντυπωσιακά άρματα, αλλά και ιδιαίτερα έθιμα που αναβιώνουν σε διάφορες περιοχές της χώρας μας, σκορπούν κέφι, χαρά και ξεγνοιασιά σε μικρούς και μεγάλους. Ομως από πού ξεκίνησαν όλα αυτά;

Στο πλαίσιο της ερώτησης αυτής, φέτος κάποιοι επιθυμούν να φέρουν στον… αφρό της επικαιρότητας κάτι πανάρχαιο και ξεχασμένο: Τα Διονυσιακά Φαλληφόρια πρόκειται να αναβιώσουν σε λίγα 24ωρα στο κέντρο της Αθήνας! Από τη μεριά μας επικοινωνήσαμε με τον άνθρωπο-κλειδί της κίνησης αυτής: Τον Ιωάννη-Παρμενίδη Μπουσίου!

Τι ακριβώς ήταν τα Φαλληφόρια στην αρχαία Ελλάδα και σε ποιες περιοχές εορτάζονταν;

Φαλληφόρια ονομάζονταν μία εορτή που επιτελούνταν στην Αττική στα πλαίσια των κατ’ άγρους Διονυσίων. Γενικότερα, όμως, οι Φαλλικές τελετουργίες ήταν άμεσα συνυφασμένες με την Λατρεία του Διονύσου. Aρα όπου συναντάμε τελετές Διονυσίων συναντάμε και Φαλληφορίες, εφόσον αυτές αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτών των εορτών.
Με το γεγονός ότι οι διονυσιακές τελετουργίες ήταν ευρέως διαδεδομένες σε όλη την γεωγραφική επικράτεια του ελληνισμού, αντιλαμβανόμαστε το εκτεταμένο μέγεθος και την ισχύ των φαλληφορικών εορτών. Το κυρίαρχο μέρος της εορτής ήταν η περιφορά του φαλλού εν πομπή γι αυτό και μια εξίσου γνωστή ονομασία της τελετής ήταν και Φαλλαγώγια.  Κατά την πορεία της πομπής άντρες μεταμφιεσμένοι σε Σιληνούς, Σατύρους και Βάκχίδες, με θύρσους δάδες και ξύλινα ραβδιά που κατέληγαν σε δερμάτινους φαλλούς, χόρευαν γύρω από το περιφερόμενο ξόανο του Διονύσου, ενώ προπορεύονταν πάντα το Φαλλικό άρμα. Κατά την πορεία, βέβαια, οι μετέχοντες της πομπής έπιναν από δερμάτινους ασκούς οίνο και περιέπαιζαν τους περαστικούς, ενώ με φαλλικά τραγούδια καλούσαν τον Διόνυσο–Φαλλήνα (προσωποποίηση του φαλλού) να έρθει να γιορτάσει μαζί τους. Οταν το ξόανο έφτανε στο προορισμό του, ακλουθούσαν πάλι χοροί και φαλλικά άσματα, αλλά και η συνακόλουθη ευωχία όλων των συμμετεχόντων με το άνοιγμα και την πόση από τα αγγεία που περιείχαν τον διονυσόγευστο οίνο. Υπήρχε μάλιστα και ένα ειδικό τελετουργικό αγγείο-ρυτό το οποίο, έκτος από την οικιακή λατρευτική χρήση του,  πολύ πιθανών να χρησιμοποιούνταν και σε οινοποσίες των φαλληφορικών δρωμένων.

Τι συμβόλιζαν αυτού του είδους οι εορτασμοί; Υπάρχει κάποια σχέση με διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στη φύση;

Η λατρεία, και πιο συγκεκριμένα, η λιτανεία-περιφορά του φαλλού ως απεικονιστικό σύμβολο της γονιμότητος, σαφώς και αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος των γονιμικών τελετών που συνέδραμαν στην διασφάλισης της ευκαρπίας και ευγονίας.
Οι εορτασμοί αυτοί υπήρξαν ένα είδος τελετουργίας της γονιμότητος. Την αναπαριστούσαν τόσο με την αρχέγονη μαγικό-θρησκευτική τους μορφή, όσο και με το χαρακτήρα της μιμητικής αναπαράστασης, τον θάνατο του παλιού μέσα από την παγωνιά του χειμώνα, προς το ξεκίνημα-την αναγέννηση  του νέου που οδηγεί στην απελευθέρωση και την ανανέωση της ζωής. Γι αυτό αλώστε οι τελετουργίες αυτές λαμβάνουν χωρά σε αυτήν την μεταιχμιακή εποχή του τέλους του Χειμώνα προς την αρχή της πολυπόθητης Ανοιξης.

Πώς αντιμετώπιζαν οι αρχαίοι τη θέαση των φαλλικών συμβόλων σε κοινή θέα; Το ρωτώ αυτό διότι το σύγχρονο κοινωνικό status είναι τελείως διαφορετικό.

Αξίζει να σημειώσουμε ότι αρχικά ο φαλλός λειτουργούσε στην καθημερινότητα του Ελληνα με αποτροπαϊκό – φυλακτήριο σκοπό, αφού θεωρούνταν ότι η απεικονιστική του παρουσία και μόνο προφυλλάσει και κρατά μακριά κάθε λογής επιβουλή που μπορεί να προέρχεται από κάποια εξωγενή κακόβουλη δύναμη. Γι’ αυτό και πολύ συχνά έξω απ τα σπίτια τους υπήρχαν φαλλικά σύμβολα που διασφάλιζαν την ακεραιότητα του ιδιωτικού τους χώρου.
Επίσης, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά και ο διακεκριμένος γλωσσολόγος Μ. Κοπιδάκης στο άρθρο του “Και Διονύσου αρχαιότερα”,  «Ακόμη και στους τάφους οι φαλλικές απεικονίσεις δεν είναι σπάνιες. Ο φαλλός υποδηλώνει τη μακαριότητα της μετά θάνατον ζωής, διασφαλίζει τη γαλήνη του νεκρού και προοιωνίζεται τη μέλλουσα αναγέννηση ή ακόμη και την εκ νεκρών ανάσταση!».
Από τις δύο παραπάνω διαπιστώσεις αντιλαμβανόμαστε το πόσο εξοικειωμένοι ήταν οι πρόγονοί μας με την έννοια του φαλλού και πόσο ενταγμένη ήταν η παρουσία του συμβόλου σε όλες τις εκφάνσεις του καθημερινού τους βίου.



Θα ήταν παρακινδυνευμένο να υποστηρίξει κανείς πώς το σύγχρονο Καρναβάλι προέρχεται απ’ ευθείας από τα Φαλληφόρια; Ποιες οι ομοιότητες και οι διαφορές που εντοπίζετε;

Θα ήταν πράγματι παρακινδυνευμένο να υποστήριζε κανείς κάτι τέτοιο, αφού γνωρίζουμε ότι σε όλους του παραδοσιακούς πολιτισμούς επιτελούνται με ξεχωριστή τελετουργική μεγαλοπρέπεια πολλών και διαφορετικών ειδών καρναβαλικά τελετουργικά. Αλλωστε αυτού του είδους οι λατρείες αντλούν την καταγωγή τους από τις μακρινές απαρχές της εμφάνισης των πρώτων πολιτισμικών εκδηλώσεων, που πολλές φορές παρουσιάζονται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ακόμα και σε πολιτισμούς που γεωγραφικά ποτέ δεν έχουν έρθει σε επαφή. Το ίδιο συμβαίνει και με τα σύγχρονα καρναβαλικά δρώμενα στην Ελλάδα, που έχουν δεχτεί απειροπληθείς προσμίξεις ξενικών στοιχειών. Αναφέρομαι για παράδειγμα στο γνωστό καρναβάλι της Πάτρας και σε πολλές ακόμη αστικού τύπου καρναβαλικές εκδηλώσεις.
Μπορούμε, όμως, να ισχυριστούμε κάτι άλλο παράτολμο: Το ότι, κάθε, μα κάθε παραδοσιακό δρώμενο που επιτελείται στη σημερινή επικράτεια του ελληνικού χώρου τις μέρες αυτές (και κάποια  λίγο καιρό πριν), ανάγεται με άμεσο ή με έμμεσο τρόπο στα αρχέγονα ελληνικά τελετουργικά των φαλλικών τελετών και ασμάτων. Οι Μωμόγεροι στην Κομοτηνή, οι Γενίτσαροι και οι Μπούλες στην Νάουσα, τα Ραγκουσάρια στην Καστοριά, οι γιορτές στην Αγία Αννα, ο βλάχικος γάμος στην Θήβα την τσικνοπέμπτη κ.α., εμφανίζουν αμέτρητες ομοιότητες με τα πρωταρχικά φαλλικά δρώμενα. Θα χρειάζονταν πολλές σελίδες για να  αποδείξουμε όλες αυτές τις ομοιότητες  και τις επιρροές.
Το ζήτημα είναι ότι πολλοί λίγοι έχουν την γνώση των αρχαίων Φαλληφορικών τελετουργιών, μιας και στο εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν υπάρχει. σχεδόν καμία αναφορά Με την παρούσα συνέντευξη, με την ανάγνωση άλλων σχετικών πηγών που μπορεί να αποκτήσει ο καθένας μέσω διαδικτύου ή βιβλιογραφίας, αλλά και με την επαφή με κάποιο παραδοσιακό καρναβαλικό δρώμενο, ο ενδιαφερόμενος θα μπορέσει να αντιληφθεί και ο ίδιος τις άμεσες επιρροές που υπάρχουν από τα αρχαία δρώμενα.

Πώς διασώθηκαν μέσα στο χρόνο οι παραδόσεις των Φαλληφορίων που μετεξελίχθηκαν στο σύγχρονο Καρναβάλι, από τη στιγμή που η αρχαία ελληνική θρησκεία υπέστη απηνείς διωγμούς κατά τους μεταχριστιανικούς αιώνες;

Οπως είναι ευκόλως κατανοητό, τα φαλλικά λατρευτικά δρώμενα, απότοκα της ελληνικής θρησκευτικότητας, δεχτήκαν περισσότερο από όλα τα άλλα δρώμενα τον ποιο λυσσαλέο διωγμό κατά την επικράτηση του χριστιανισμού. Βέβαια πολλά από αυτά τα τελετουργικά κατάφεραν και επικράτησαν τελικά, αφού η λαϊκή ψυχή με την επιμονή της κατόρθωσε να τα εντάξει μέσα στην ίδια την λατρευτική πρακτική της χριστιανικής πίστης.
Παρ’ όλα αυτά, τα φαλλικά δρώμενα κατ ουσίαν, όπως αντιλαμβάνεται ο καθένας, δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να στοιχηθούν με τις επιμέρους παραδόσεις της χριστιανικής θρησκείας. Αρκεί να αναλογιστούμε ότι ακόμα και σχεδόν στις μέρες μας, μετά από τόσους αιώνες, ο διωγμός τους συνεχίζεται, αφού δεν έχουν περάσει και πολλά  χρόνια από την γνωστή μήνυση που άσκησαν χριστιανικές οργανώσεις, δια μέσου του πρωτοψάλτου Θεόδωρου Ακρίδα, για τη συλλογή και δημοσίευση σκωπτικών αποκριάτικων «τολμηρών» τραγουδιών της περίφημης ερμηνεύτριας παραδοσιακών τραγουδιών, της Δόμνας Σαμίου…
Από την άλλη είναι πράγματι συγκλονιστικό να συνειδητοποιεί κανείς ότι πολλά από αυτά τα δρώμενα κατάφεραν τελικά να επιβιώσουν σε πολλά μέρη της Ελλάδας, έστω και με κάπως συγκεκαλυμμένη μορφή. Μάλιστα οι πρώτοι μελετητές των καρναβαλικών παραδοσιακών δρωμένων, θέλοντας να αιτιολογήσουν τις μεταμφιέσεις αυτές, χρονολογούσαν τις απαρχές τους κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, υποτίθεται για να μπορούν, δήθεν, οι Ελληνες με αυτό τον τρόπο να συνεννοούνται τις μέρες εκείνες για την οργάνωση της ελληνικής επανάστασης! Ο ισχυρισμός αυτός, είτε από άγνοια, είτε από καθαρή προσπάθεια απόκρυψης της διασύνδεσης τους με την «παγανιστική» αρχαιότητα, φαντάζει τουλάχιστον γελοίος. Ομως κάτι τέτοιο δεν πρέπει να μας ενοχλεί, αφού ο γέλωτας και η ευθυμία είναι το ζητούμενο των εορτών αυτών. Οποτε και η άποψη αυτή συμβαδίζει με την σκωπτική διάθεση των ημερών!

Από ποια κείμενα διασώζονται στις μέρες μας πηγές για τον τρόπο διεξαγωγής των Φαλληφορίων κατάτην αρχαιότητα;

Υπάρχουν πάμπολλες πηγές που προέκυψαν κατά την διετή περίπου ενδελεχή μας έρευνα,  τόσο από πρωτογενείς πηγές, αφού μεγάλος αριθμός αρχαίων συγγραφέων έχουν αναφορές για το θέμα αυτό, όσο και από δευτερογενείς πηγές, διατυπωμένες από συγχρόνους ξένους μελετητές-ακαδημαϊκούς της ελληνικής θρησκευτικής παράδοσης. Πολύτιμες είναι οι πληροφορίες που μας δίδουν και οι κάθε λογής εικαστικές αρχαίες τέχνες, αφού σε αρκετά αγγεία, νομίσματα, ακόμη και αγάλματα που έχει δασώσει η αρχαιολογική σκαπάνη, υπάρχουν ικανές πληροφορίες που μας επιτρέπουν την τελική ανασύνθεση και παρουσίαση του όλου δρωμένου. Ακόμη, η λαογραφική ερεύνα μας αποκαλύπτει πολύ σημαντικά επιβιώματα των πρωταρχικών  τελετουργιών αυτών στο σήμερα, αφού η εστιασμένη κατά γεωγραφικούς τόπους παράδοσή μας έχει διατηρήσει πολύ σημαντικά τελετουργικά στοιχεία – κατάλοιπα των φαλλικών τελετουργιών.
Αξίζει να παραθέσουμε μονάχα την πολύ σημαντική αναφορά του ίδιου του Αριστοτέλη, όπoυ στην Ποιητική του (5. 1449b 2) ισχυρίζεται ότι η ίδια η απαρχή της κωμωδίας, το δεύτερο ισάξιο μεγαλύτερο φιλολογικό είδος μαζί με την τραγωδία, προήρθε από τα αυτοσχέδια σκωπτικά άσματα και δρώμενα που λάμβαναν χώρα κατά την περίοδο του Χειμώνα στον ελληνικό χώρο. Αυτό που δηλαδή εμείς θεωρούμε ως κωμωδία, όπως διαμορφώθηκε ως λογοτεχνικό είδος την κλασσική εποχή αλλά και μετέπειτα στην Νέα κωμωδία, έλκει την καταγωγή της από την ελληνική θρησκευτική παράδοση. Με λίγα λόγια, ότι μέχρι και σήμερα εννοούμε με τον όρο κωμωδία, που ανθεί μέχρι τις μέρες μας ως ζωντανό φιλολογικό, θεατρικό, κινηματογραφικό είδος, προέρχεται από τη σταδιακή ωρίμανση-εξελιξη των φαλλικών  ασμάτων και δρωμένων προς τιμήν του Θεού Διονύσου.
Γενικότερα, όμως, θα ισχυριζόμασταν ότι βιβλιογραφικά, για το ρόλο το σκοπό και το ύφος των φαλλικών τελετουργιών, καθώς και την πιο εσωτερική αποσυμβολιστική των γονιμοποιητικών ανθρωπίνων οργάνων, δεν υπάρχει κάποια εκτεταμένη και στοχευμένη βιβλιογραφική αποτύπωση ούτε στο εξωτερικό αλλά ούτε, φυσικά, στην Ελλάδα. Ευελπιστούμε ότι η δικιά μας προσπάθεια θα καταφέρει στο άμεσο μέλλον να καλύψει το ερευνητικό αυτό κενό.



Για ποιον λόγο αποφασίσατε να αναβιώσετε τα Φαλληφόρια στην Ελλάδα του 2014; Πόσο δύσκολο είναι ένα τέτοιο εγχείρημα;

Κατά την διάρκεια των ακαδημαϊκών μου μελετών στον Ελληνικό πολιτισμό, πολύ συχνά, είτε από την πλευρά της ενασχολήσεως μου με τις εκφάνσεις και τις επιβιώσεις της ελληνικής θρησκείας στη σημερινή εποχή δια μέσου της λαϊκής παραδόσεως, είτε από τις συνακόλουθες έρευνες μου στην λαογραφία, αλλά, κυρίως,  από τις πιο ενδελεχείς  προσεγγίσεις μου στην διασύνδεση τελετουργίας-θεάτρου, επιδιδόμουν στην απαραίτητη συγκέντρωση του πολυτίμου αυτού  υλικού,  γνωρίζοντας ότι κάποια συγκεκριμένη στιγμή  θα επιχειρούσα την ανασύνθεση αυτών των δρωμένων.
Η ειδοποιός διαφορά είναι το ότι, ενώ πολλοί μελετητές έχουν καταγράψει σε άρθρα και σε διάφορα βιβλία το θέμα αυτό, ουδείς αποπειράθηκε μέχρι σήμερα να τα προσεγγίσει υπό το πρίσμα της τελετουργίας και δη της τελεσματικής αναβιώσεως. Κατά τον ίδιο τρόπο, άλλωστε, όπως έχει παρουσιαστεί σε πρότερο άρθρο σας στο εν λόγω περιοδικό, πράξαμε και με την τέλεση των Αδωνίων, επιχειρώντας -με μεγάλη αποδοχή- να αναβιώσουμε τις ημέρες του Πάσχα το τελετουργικό αυτό. Με τον τρόπο αυτό αναδείξαμε έμπρακτα τις επιρροές των εορτών του Αδώνιδος στα θρησκευτικά πεπραγμένα των δρωμένων της χριστιανικής λεγόμενης Μ. Εβδομάδας.  Όμως πέρα από τις απαραίτητες επιστημονικής προσεγγίσεως αναφορές για την επαναφορά των τελετών αυτών, υπήρχε και ένας πιο προσωπικός λόγος για την πραγματοποίησή τους. Πολλές φορές, όταν έφταναν αυτές οι καρναβαλικές ημέρες, αναρωτιόμουν ότι ναι, ωραίες είναι όλες αυτές οι  εορταστικές εκδηλώσεις με τις σύγχρονες διαστάσεις τους, με τις καλλίγραμμες βραζιλιάνες, με τους λατινογενείς ήχους και χορούς και τις παντός είδους μεταμφιέσεις… Ομως δεν θα ήταν αρκετά ενδιαφέρον να προταθεί και μία αμιγώς ελληνική διάσταση στις εορτές αυτές; Ακόμη και αν ο σύγχρονος αστικός τρόπος ζωής είναι πολύ μακριά από την θέαση φαλλικών εορτών, δεν θα ήταν παρακινδυνευμένο να ανασυσταθούν;
Πράγματι ένα τέτοιο εγχείρημα ενέχει εξαιρετικές, κυρίως τεχνικές, δυσκολίες και αυτό διότι τα τελετουργικά αντικείμενα της τελετής ( προσωπεία, φαλλικό ξόανο, ειδικές ενδυμασίες) θα πρέπει να ακολουθούν  σε κανόνες αισθητικής το πολύ υψηλό πρότυπο των προγόνων μας. Στην επίλυση αυτού του προβλήματος είχαμε την πολύτιμη συμβουλή του εξαιρετικού γλύπτη και ζωγράφου Εξηκία Τριβουλίδη. Αρκεί να σας αναφέρω ότι τα μέχρι τώρα αναπαραγόμενα αντικείμενα κατά την κατασκευή του αγγίζουν τα όρια της πειραματικής αρχαιολογίας, αφού συλλέγουμε κάθε δυνατή πληροφορία για την ανασύστασή τους.
Θα ήθελα όμως στο σημείο αυτό να προβληματίσω τόσο εσάς όσο και τους αναγνώστες σας με ένα δικό μας ερώτημα: Αποτελεί άραγε η αναβίωση κάποιου τέτοιου δρώμενου «παράδοση»; Γεγονός είναι ότι υπάρχει μία τάση των νέων σε όλη την ελληνική επικράτεια να επαναπροσδιορίζουν στοιχεία της ελληνικής παράδοσης περισσότερο από ότι οι γονείς τους. Στο ερώτημα όμως αυτό απαντά ο ομότιμος καθηγητής της Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μ.Γ. Μερακλής, αφού μέσα από τις μελέτες του περιγράφει την παράδοση ως μια  δυναμική διαδικασία που ενσωματώνει και αποβάλλει ή επανανακαλύπτει τα στοιχεία που την επαναδομούν και την ανασυνθέτουν. Και αυτή φυσικά είναι και η μεγαλειώδης δύναμη της παράδοσης. Αρα η αναβίωση ενός πανάρχαιου Φαλληφορικού δρωμένου  καταδεικνύει την  ζωτική ενέργεια και το ζωτικό μετασχηματισμό της παράδοσης ως τρανταχτή απόδειξη και επικύρωσης της συνέχειας της πράγματι μεγαλειώδους ελληνικής πολιτισμικής εκφάνσεως.

Πείτε μας κάποια πράγματα για τις προετοιμασίες της διεξαγωγής των Φαλληφορίων τη φετινή περίοδο του Καρναβαλιού.

Η πρώτη χρονιά θεωρείται, όπως και κάθε ξεκίνημα, δύσκολη μα και γοητευτική συνάμα, γιατί τολμούμε μετά από τόσους αιώνες να βιώσουμε και όχι απλά να αναβιώσουμε ένα τόσο ξεχωριστό δρώμενο. Την τελεσματική ευθύνη των Φαλληφορείων την αναλαμβάνουν σε απόλυτη συνεργασία ο τελεστικός θίασος «Διόνυσος Ελευθερεύς» με την λατρευτική κοινότητα «Λάβρυς». Βεβαίως και πολλοί άλλοι που προσεγγίζουν με την απαραίτητη τελετουργική αίσθηση τα ελληνικά λατρευτικά δρώμενα θα συμπλεύσουν μαζί μας.
Το δρώμενο, για την πρώτη χρονιά τουλάχιστον (γιατί πολλά ακόμα στοιχεία θα προστεθούν τα μετέπειτα χρόνια καθιστώντας το ένα ξεχωριστό λαϊκό διαδραστικό δρώμενο), θα είναι μία πομπή του ιερού φαλλικού ξόανου του Διονύσου, το οποίο θα συνοδεύεται από τον εξάρχοντα ηθοποιό-Διόνυσο και τον συνακόλουθο διονυσιακό θίασο αποτελούμενο από Μαινάδες, Σατύρους, Σιληνούς, μεθοκόπους και τον Θεό Πάνα. Την πομπή θα συνοδεύει βακχική μουσική από άσκαυλους (γκάιντες), αρχαίους αυλούς, αλλά και τύμπανα. Σε δύο με τρεις σταθμούς, η πομπή θα σταματάει για να ακουστεί το αυτοσχέδιο σκωπτικό φαλλικό τραγούδι και μετέπειτα θα επιτελείται από ομάδα  αρχαίας ορχήσεως ο περίφημος κωμαστικός χορός του λεγομένου  και ως Κόρδακα. Στη συνέχεια θα επιτελείται ένα διαδραστικό, σκωπτικής υφής δρώμενο του θιάσου, με τους παρευρισκομένους θεατές. Αλλά επί αυτού δε θα αναφέρουμε περισσότερα διότι αποτελούν και την κυρίαρχη κωμική νότα της εορτής. Στην κατάληξή του το φαλλικό τέλεσμα θα εναποθέσει το ξόανο του Διονύσου σε κεντρικό σημείο, όπου και μετέπειτα θα ακολουθήσει από τελεστές και θεατές η λεγόμενη ευωχία. Εκεί θα διαμοιραστεί οίνος από ένα ευμεγέθη αγγείο και θα συνεχιστεί το τραγούδι και ο χορός με σύγχρονα περιπαικτικά τραγούδια της λαϊκής παράδοσης, συνδέοντας με αυτό τον τρόπο το αρχέγονο χθες με το αέναο σήμερα.
Εν κατακλείδι, εάν τις αυτές τις μέρες του καρναβαλικού κεφιού βρεθείτε σε κεντρικό σημείο της Αθήνας, πέριξ της Ακροπόλεως και άξαφνα ξεπροβάλει μπροστά σας ένας τέτοιος θίασος με αριστοφανική διάθεση, με ζωτικό ενθουσιασμό και με σκωπτική ευπρέπεια, μην παραξενευτείτε αλλά προσεγγίστε μας. Δεν θέλουμε να προκαλέσουμε, αλλά να σας καλέσουμε να συμμετάσχετε σε κάτι τόσο ελληνικό και ξεχωριστό. Δεν θέλουμε να προσβάλουμε με τα αρχέγονα φαλλικά μας σύμβολα, αλλά να σας εισβάλλουμε στην διονυσιακή μέθεξη των ελληνικών αυτών εορτών. Δεν θέλουμε να αναβιώσουμε, αλλά να βιώσουμε με τον δέοντα σεβασμό τα ελληνικά δρώμενα.

Who is Who: Ο Ιωάννης Μπουσίου γεννήθηκε στην Πιερία το Μάιο του 1973, ζει και εργάζεται ως Διασώστης (ΕΚΑΒ) στην περιοχή του Πειραιά και έχει δύο παιδιά, την Ηώ και τον Υπερίονα. Πέραν των επαγγελματικών του εκπαιδεύσεων είναι τελειόφοιτος Πολιτισμολόγος του τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών του Ανοιχτού  Πανεπιστημίου Πατρών, ενώ παράλληλα βρίσκεται σε μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολιτική Διαχείριση και Σχεδιασμό Υπηρεσιών Υγείας.
Εχει γράψει αρκετά άρθρα που βασίζονται στη διασύνδεση των αρχαίων δρωμένων και τις επιβιώσεις τους στην σημερινή εποχή. Με τον τελεστικό θίασο «Διόνυσος- Ελευθερεύς» και σε συνεργασία με την λατρευτική κοινότητα «Λάβρυς», επιτελεί το Τελετουργικό των Αδωνίων, τα Φαλληφόρια, το δρώμενο του Διονύσου Δεντρίτη, ενώ έχει αναβιώσει και το δρώμενο του Διονυσιακού Διθυράμβου. Συμμετείχε με συνέντευξή του για τις ομοιότητες Αδωνη-Ιησού στο βιβλίο του Μηνά Παπαγεωργίου «Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού: Το ρεύμα των Μυθικιστών» (εκδ. Δαιδάλεος), ενώ από τις ίδιες εκδόσεις πρόκειται να παρουσιάσει στο μέλλον ένα συγγραφικό έργο που θα πραγματεύεται τις επιδράσεις των τελετουργικών του Αδώνιδος στα ορθόδοξα τελεστικά της  Μ. Εβδομάδος.

Σημείωση: Η συνέντευξη αυτή του Μηνά Παπαγεωργίου με τον Ιωάννη -Παρμενίδη- Μπουσίου πρωτοδημοσιεύτηκε στο εβδομαδιαίο περιοδικό του "Ελεύθερου Τύπου", τα "Φαινόμενα".

Σχολιάστε
Διαβάστε

Μυθικισμός και Αθήνα 9,84

, , ,

Το ηχητικό απόσπασμα της συνέντευξής μου στο Δημοτικό Ραδιόφωνο της Αθήνας.







Στις 12 Ιανουαρίου του 2014 είχα την χαρά να βγω στον αέρα του "Αθήνα 9,84" και στην εκπομπή "Αθήνα το φελέκι σου", σε μία δεκάλεπτη συζήτηση για το τελευταίο μου βιβλίο, "Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού", αλλά και το Μυθικιστικό κίνημα γενικότερα.

Μπορείτε να ακούσετε το χαρακτηριστικό απόσπασμα αυτής της συνέντευξης πατώντας εδώ.

Σχολιάστε
Διαβάστε

Η επιστροφή του Παμπλέκη

, ,

Ένα βιβλίο σε κυκλοφορία, για πρώτη φορά μετά από 220 χρόνια







Από τις 19 Δεκεμβρίου του 2013 οι εκδόσεις Κουλτούρα κυκλοφορούν για πρώτη φορά, από το 1793 όταν και γράφτηκε, το συγγραφικό έργο «Απάντησις, Ανωνύμου προς τους άφρονας αυτού κατηγόρους επ’ ονομασθείσα περί θεοκρατίας». Συγγραφέας του ήταν ο Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας σχετικά άγνωστος στις μέρες μας Ελληνα Διαφωτιστής, η ιστορία του οποίου παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον ερευνητή της λογοκρισίας των ιδεών στη χώρα μας.
Ο Παμπλέκης γεννήθηκε το 1733 στο χωριό Μπαμπίνη Αιτωλοακαρνανίας. Κατά την παιδική του ηλικία προσβλήθηκε από ευλογιά και έχασε το αριστερό του μάτι, ένα γεγονός το οποίο δεν στάθηκε ικανό –όπως θα δούμε στη συνέχεια- να τον αποτρέψει από το να ασχοληθεί με τα γράμματα. Μετά το θάνατο της μητέρας του, ο πατέρας του Χριστόδουλου, Ευστάθιος, καταφεύγει ως κλέφτης στα βουνά του Ολύμπου παίρνοντας μαζί τον μικρό του γιο. Ομως ο πατέρας σύντομα φονεύεται και ο Χριστόδουλος μετά από πολλές περιπέτειες καταλήγει εν έτει 1753 στην Αθωνιάδα Σχολή στο Αγ. Ορος, επικεφαλής της οποίας ήταν ο Ευγένιος Βούλγαρης. Εκεί γίνεται μοναχός, όμως 6 χρόνια αργότερα φεύγει απογοητευμένος από τα όσα βίωσε και ξεκινά τις περιπλανήσεις του στην Ευρώπη μελετώντας και διδάσκοντας φιλοσοφία, θεολογία και μαθηματικά σε διάφορες πόλεις (Παρίσι, Βιέννη, Λειψία κ.α). Το 1786 εκδίδει στη Βιέννη το έργο του με τίτλο ««Περί φιλοσόφου, φιλοσοφίας, φυσικών, μεταφυσικών, πνευματικών και Θείων», στο οποίο αναπτύσσει τις φιλοσοφικές θέσεις Γάλλων Διαφωτιστών. Ο Παμπλέκης δέχεται το θεό ως μοναδική αναγκαία και άπειρος ουσία που υφίσταται από αυτής. Ως μόνο οδηγό του φιλοσόφου αναγνωρίζει τον Ορθό Λόγο. Η κυκλοφορία του έργου του προκάλεσε, όπως ήταν φυσικό, έντονες αντιδράσεις στους κύκλους της Ορθόδοξης εκκλησίας. Από το 1791 και εξής ο Παμπλέκης δέχεται μια άνευ προηγουμένου πολεμική, η οποία φαίνεται πως ξεκινά από τον ίδιο τον Ευγένιο Βούλγαρη. Το 1793, λίγο πριν τον θάνατο του φιλοσόφου, κυκλοφορεί εναντίον του η υβριστική σάτιρα με τίτλο «Ακολουθία ετεροφθάλμου και αντιχρίστου Χριστοδούλου του εξ Ακαρνανίας» με συγγραφέα τον παλαιό συμμαθητή του στην Αθωνιάδα, Διονύσιο Πλαταμώνος. Σε αυτήν εκτοξεύονται ύβρεις ακόμα και για τους γονείς και την ιδιαίτερη πατρίδα του Παμπλέκη προκαλώντας ιδιαίτερη αίσθηση…
Ο τελευταίος απαντά στο κείμενο της «Ακολουθίας» με το «Περί θεοκρατίας», το οποίο ολοκληρώθηκε και κυκλοφόρησε από τους μαθητές του μετά το θάνατό του. Εδώ ο Παμπλέκης αποκρούει τις προσωπικές επιθέσεις που δέχτηκε και επιχειρηματολογεί για τις θέσεις του πάνω στην προέλευση της θρησκείας και την ουσία της φιλοσοφικής έρευνας. Ως αποτέλεσμα των παραπάνω επήλθε ο συνοδικός αφορισμός του φιλοσόφου τον Νοέμβριο του 1793, ένας αφορισμός που περιλάμβανε μάλιστα τους μαθητές του, τα βιβλία του, ενώ ακόμη και ο ιερέας που τέλεσε την ταφή του τέθηκε σε αργία!
Αξίζει να σημειωθεί πως ο Παμπλέκης φρόντισε να συμπεριλάβει στο «Περί θεοκρατίας του» και την «Ακολουθία» του Διονυσίου», έτσι ώστε να γίνεται δυνατή η σύγκριση των δύο κειμένων. Υστερα από 220 χρόνια, τα συγγράμματα αυτά γίνονται για πρώτη φορά προσιτά στο ευρύ κοινό, αποκαλύπτοντας αθέατες όψεις ενός νεοελληνικού Διαφωτισμού που, ως γνωστόν, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Μηνάς Παπαγεωργίου / meta-journalist

Το κείμενο από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

Η έκδοση του έργου, «Απάντησις Ανωνύμου προς τους αυτού άφρονας κατηγόρους, επονομασθείσα περί θεοκρατίας», του Χριστοδούλου εξ Ακαρνανίας, του επονομαζόμενου, από τους εχθρούς του ιδίως, Παμπλέκη, καθιστά προσιτή στην έρευνα της πνευματικής ιστορίας του νέου ελληνισμού την πιο τολμηρή κατάθεση θρησκευτικής κριτικής στη φιλολογία του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.
Το έργο, το οποίο τυπώθηκε αρχικά στη Λειψία το 1793, επέζησε σε ένα μόνο αντίτυπο στην Ελλάδα και παρέμεινε λανθάνον για περισσότερο από δύο αιώνες. Η εξαφάνισή του οφείλεται στις ιδέες του θρησκευτικού και πολιτικού ριζοσπαστισμού που το διαπνέουν και στον φόβο που προκαλούν οι ιδέες αυτές. Το κείμενο του Χριστόδουλου συνιστά μια ελληνική μαρτυρία της διάχυσης των θρησκευτικών ιδεών του Σπινόζα στην ευρωπαϊκή παιδεία, ενώ η ρητή διακήρυξη του ενστερνισμού των πολιτικών ιδεών του Βολταίρου και του Ρουσσώ εντάσσει τον συγγραφέα στην τροχιά του δημοκρατικού ριζοσπαστισμού της εποχής της Γαλλικής Επανάστασης. Το κείμενο με την πολεμική του κατά των συμβατικών παραδοχών και ιδίως κατά των ιδιοτελών χρήσεων της θρησκείας και της χειραγώγησης των θρησκευτικών συναισθημάτων συνιστά ένα σπάνιο τεκμήριο ανεξάρτητης σκέψης αλλά συγχρόνως εικονογραφεί την τραγική υπαρξιακή υπόσταση, την οποία συχνά συνεπάγεται η διεκδίκηση της πνευματικής ελευθερίας.

Λοιπά στοιχεία:

Σελίδες 331

Εκτεταμένη εισαγωγή του Πασχάλη Μ. Κητρομηλίδη

Στο τέλος υστερόγραφο του κοσμήτορα της Θεολογικης Σχολής Αθηνών, Μάριου Μπέγζου, με τίτλο "Η θρησκευτική κριτική της θρησκείας"

Αποκτήστε το από το παλαιοβιβλιοπωλείο "Κουλτούρα", Μαντζάρου 4 Αθήνα, τηλ. 210 3636281

Τιμή 22 ευρώ


Διαβάστε: Τη συνέντευξη με τον Γιώργο Μπαρμπαρούση για τον Χριστόδουλο Παμπλέκη. 

Διαβάστε: Το βιβλίο του Παναγιώτη Τσολιά, "Η κριτική της θρησκείας στον Νεοελληνικό Διαφωτισμό" (εκδ. Προσκήνιο).

Σχολιάστε
Διαβάστε

Ο Μυθικισμός και το egolpion

, , , ,

Απάντηση σε άρθρο-κριτική που δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο egolpion σχετικά με τον Μυθικισμό και το Caesar's Messiah.





Την Τετάρτη 24 Οκτωβρίου δημοσιεύθηκε στο blog «αντιαιρετικόν εγκόλπιον» ένα κείμενο με τίτλο «Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ!(Ανασκευή μιας ακόμη αντιχριστιανικής τερατολογίας) – ΛΑΜΠΡΟΥ Κ. ΣΚΟΝΤΖΟΥ».
Αφορμή για τη συγγραφή του εν λόγω άρθρου στάθηκε το κείμενο της εβδομαδιαίας στήλης μου «Δούρειος Ίππος» στο περιοδικό «Φαινόμενα» του Ελεύθερου Τύπου (τεύχος της 19ης Οκτωβρίου), που αναφερόταν στη διοργάνωση της ημερίδας Covert Messiah στο Λονδίνο (19/10) με τη συμμετοχή των Μυθικιστών Kenneth Humphreys και Joseph Atwill.
Αφού αρχικά ευχαριστήσω τους διαχειριστές του egolpion για την προβολή της στήλης μου μέσα από την ιστοσελίδα τους, ας σχολιάσω εν τάχει και ορισμένα από όσα έγραψαν (οι υπογραμμισμένες φράσεις δικές τους).


Από το «Caesar’s Messiah» στο «Covert  Messiah»! Το δεύτερο μέρος του παραμυθιού που δεν πείθει ούτε τους ίδιουςτους μυθοπλάστες! 

Δεν υπάρχει κανένα «δεύτερο μέρος» και προφανώς δεν έγινε κατανοητό περί τίνος ακριβώς πρόκειται. Το Caesar’s Messiah είναι το μυθικιστικό ντοκιμαντέρ που εν πολλοίς βασίστηκε στο ομώνυμο βιβλίο του Αμερικανού Μυθικιστή ερευνητή και συγγραφέα Joseph Atwill (στο οποίο προτάσσει τη θεωρία του για τη Ρωμαϊκή καταγωγή του χριστιανισμού προβάλλοντας τις ομοιότητες μεταξύ του Ιησού και του Ρωμαίου αυτοκράτορα Τίτου). Στο ντοκιμαντέρ Caesar’s Messiah συμμετείχαν και άλλοι Μυθικιστές από τις ΗΠΑ, τη Βρετανία και την Αυστραλία, οι οποίοι είχαν δηλώσει εξ αρχής δημόσια ότι δεν ασπάζονται κατ’ ανάγκη τις θέσεις του Atwill (βλ. την D.M Murdock ή τον Timothy Freke). Όσοι έχουν μπει στον κόπο να παρακολουθήσουν το ντοκιμαντέρ Caesar’s Messiah θα έχουν διαπιστώσει ότι προβάλλονται κι άλλες θέσεις πάνω στο πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού, πέραν αυτής που προβάλλει ο Atwill (γι’ αυτό άλλωστε και η παρακολούθησή του αποκτά επιπλέον ενδιαφέρον).


Προφανώς οι συντελεστές του έχουν και σκοπό και διάθεση να εξακολουθήσουν τον κατήφορο της γελοιοποίησης μέσω παραμυθιών που αναβαπτίζονται …επιστημονικές μελέτες!

Στις μέρες μας το επιστημονικό ορίζεται ως το «σύστημα απόκτησης γνώσης με βάση την επιστημονική μεθοδολογία που βασίζεται στην επιστημονική έρευνα καθώς και στην οργάνωση και ταξινόμηση της αποκτώμενης με αυτόν τον τρόπο γνώσης». Το «επιστημονικό» δεν πρέπει να καθίσταται ένας όρος-ταμπού. Οποιαδήποτε έρευνα ακολουθεί συγκεκριμένες διαδικασίες μεθοδολογίας, πειραματισμών και αποτύπωσης πορισμάτων με εργαλείο τον Ορθό Λόγο είναι επιστημονική. Μπορεί να είναι σωστή, μπορεί λανθασμένη, αλλά είναι επιστημονική (άλλωστε ακόμα και τα σύγχρονα επιστημονικά «θέσφατα» δεν είναι τίποτα περισσότερο από επιστημονικές θεωρίες που έχουν επικρατήσει έναντι άλλων). Οι "απόλυτες" αλήθειες και τα δόγματα σαφέστατα και δεν ανήκουν στο επιστημονικό (γι'αυτό και αντιλαμβάνομαι το ιδιαίτερο... κόμπλεξ που υπάρχει με τη συγκεκριμένη λέξη). 


Το αστείο ξεκίνησε πέρσι 27 Οκτωβρίου με την προβολή του «πολυαναμενόμενου» ντοκιμαντέρ Caesar’s Messiah από τον σκηνοθέτη Fritz Heede. Τότε σε άρθρο μας είχαμε παρουσιάσει ένα μικρό μόνο μέρος των ιστορικών μαρτυριών για το Ιησού Χριστό.

Οι ιστορικές (;) μαρτυρίες που παρουσιάστηκαν στο περσινό άρθρο του egolpion σαφέστατα και δεν είναι δυνατό να υποστηρίξουν την ιστορικότητα του Ιησού. Όλα τα δεδομένα που παρουσιάζονται εκεί αποτελούν είτε πλαστα/εμβόλιμα χωρία (κυρίως της εποχής του Ευσέβιου), είτε αναφορές σε άλλα πρόσωπα –και όχι στον Ιησού των Ευαγγελίων-, είτε "μαρτυρίες" που εμφανίζονται αρκετές δεκαετίες μετά τον υποτιθέμενο θάνατό του, σε περιόδους όπου οι ιστορίες των ευαγγελίων είχαν ήδη ξεκινήσει να διαδίδονται.
Άλλωστε όπως τονίζω και στο προσφάτως εκδοθέν βιβλίο μου «Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού» (εκδ. Δαιδάλεος), αυτού του είδους η επιχειρηματολογία θεωρείται παντελώς απαρχαιωμένη στο εξωτερικό και το debate μεταξύ των υποστηρικτών της ιστορικότητας του Ιησού και των Μυθικιστών έχει περάσει σε άλλα, περισσότερο εξειδεικευμένα πεδία. Στην Ελλάδα οι απολογητικές ιστοσελίδες όπως το egolpion εξακολουθούν δυστυχώς να διατηρούν την αντιμυθικιστική επιχειρηματολογία των αρχών του 20ου αιώνα, όπως π.χ αυτή αποτυπώνεται στα κείμενα του Έλληνα καθηγητή θεολογίας Γρηγορίου Παπαμιχαήλ κατά τη δεκαετία του ’20. Ίσως θα έπρεπε να φροντίσουν να φρεσκάρουν περισσότερο τις γνώσεις και το οπλοστάσιο των επιχειρημάτων τους για να αντικρούσουν τις μυθικιστικές θέσεις (τις οποίες σαφέστατα δεν εκπροσωπεί μονάχα ο Atwill…).


Δεν έχει σημασία που ο ίδιος ο αρθρογράφος δηλώνει ότι η «επιστημονική» θεωρία που μας παρουσιάζει έχει πολλά κενά έτσι ώστε να έχει «δεχτεί επικριτικά σχόλια ακόμα και από εκπροσώπους του μυθικιστικού κινήματος»! 


Καλώς ή κακώς ο Μυθικισμός δεν αποτελεί θρησκεία ούτε κάποιου είδους αίρεση, αλλά μια επιστημονική θέση που βασίζεται στη μελέτη μιας σειράς θεματικών ενοτήτων όπως είναι η ιστορία, η μυθολογία, η θρησκειολογία, η εθνολογία, η κοινωνιολογία κ.α. Επίσης ο Μυθικισμός δεν διαθέτει κάποιο ενιαίο δόγμα, ούτε κάποιας μορφής οργάνωση που να συνδέει τους δεκάδες σήμερα ειδικούς που ερευνούν τις αμέτρητες πτυχές της ιστορικότητας του Ιησού (και όχι μόνον). Αυτό σημαίνει ότι κάθε άποψη, θεωρία ή εργασία που δημοσιεύεται, περνάει από τα φίλτρα πολλών ανθρώπων (ακαδημαϊκών και ανεξάρτητων ερευνητών) που ενδεχομένως να ασκήσουν ακόμα και δριμεία κριτική απέναντι στις θέσεις των «συναδέλφων» τους. Είναι λοιπόν απολύτως φυσιολογικό το γεγονός ότι μια θέση που ενδεχομένως να παρουσιάζει ορισμένα κενά (στην προκειμένη περίπτωση αυτή του Atwill) να δέχεται κριτική από άλλους Μυθικιστές. Το γεγονός αυτό όμως σαφέστατα και δεν ακυρώνει τη σοβαρότητα της έρευνας γύρω από την ιστορικότητα του Ιησού.
Έχει ήδη γίνει αντιληπτό ότι για τους ανθρώπους που απασχολούνται σε έναν αντιαιρετικό φορέα, η αντιμετώπιση του… νέου φρούτου που ονομάζεται «Μυθικισμός» δεν αποτελεί μια εύκολα διαχειρίσιμη υπόθεση (αν και στην Ελλάδα έχουμε συνηθίσει τους «παρατηρητές» αυτού του είδους των επιτροπών της ορθόδοξης εκκλησίας να χαρακτηρίζουν ως αίρεση απλά οτιδήποτε δεν τους κάνει κέφι).


Σημασία έχει ότι «άλλες μυθικιστικές σχολές και προσεγγίσεις έχουν ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια να ακούγονται από τα ακαδημαϊκά έδρανα…».

Σαφέστατα και κάτι τέτοιο έχει τεράστια σημασία και είναι περιττό νομίζω να αναφέρω το γιατί.

Εύστοχη ομολογουμένως η αναφορά του αρθρογράφου στην περίφημη δήλωση του κ.Μάριου Μπέγζου για την Ιστορικότητα του Ιησού. Αλήθεια όμως, γιατί εξαφανίστηκε από το διαδίκτυο το βίντεο με τη συνέντευξή του στη δημοσιογράφο κ.Ρίκα Βαγιάνη;

«Κάτι το οποίο αποδεικνύεται, επιβάλλεται κιόλας. Αν η ύπαρξη του Χριστού αποδεικνυόταν μαθηματικώς – ιστορικώς, θα ήταν υποχρεωτική για τους ανθρώπους, ενώ τώρα είναι στη διάθεση των ανθρώπων. Δεν είναι υποχρεωτική, είναι μόνο δεσμευτική». (πηγή)

 Δεν μπορώ να είμαι σε θέση να γνωρίζω τα «εσωτερικά» ζητήματα που πιθανώς να έχουν στο egolpion με τον κ. Μπέγζο. Αυτό που έχει σημασία, είναι πως ο νυν κοσμήτωρας –αν δεν κάνω λάθος- της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, δεν μπορεί να είναι ένα τυχαίο πρόσωπο και σαφέστατα οι προ τριών ετών δημόσιες δηλώσεις/παραδοχές του αναφορικά με την ιστορικότητα του Ιησού αποκτούν βαρύνουσα σημασία.
Ετσι αντί να κρίνουν επί της ουσίας τις θέσεις του, στο egolpion προτίμησαν να αναρωτηθούν για την τύχη του "επίμαχου" βίντεο στο youtube, παραθέτοντας μάλιστα ως πηγή τους έναν σύνδεσμο από την… αξεπέραστη εφημερίδα των προφητειών, των ψεκασμών και των Ελοχίμ (τουλάχιστον «οι δράκοι, οι μονόκεροι και τα τρολς» παρουσιάζονται στα «Φαινόμενα» μέσα στο πλαίσιο της λαογραφίας και των παραδόσεων των λαών).


Μηνάς Παπαγεωργίου / meta-journalist (25/10/2013)



Σχολιάστε
Διαβάστε

Ο Μυθικισμός λογοκρίνεται!

, , ,

Θεοκρατικός δάχτυλος ακυρώνει την παρουσίαση του βιβλίου!







Live your… Mythicism in Greece!



Σήμερα Παρασκευή 14 Ιουνίου ενημερώθηκα από τον υπεύθυνο πολιτισμού του Δήμου Παπάγου-Χολαργού ότι η προγραμματισμένη κεντρική παρουσίαση του νέου μου βιβλίου με τίτλο «Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού: Το ρεύματων Μυθικιστών» θα πρέπει να ακυρωθεί. Αιτία οι έντονες πιέσεις που ασκήθηκαν τις τελευταίες ημέρες στον δήμαρχο από «εκκλησιαστικούς παράγοντες», που ενοχλήθηκαν από το περιεχόμενό του έργου!

Με αυτό τον τρόπο η λογοκρισία και το κυνήγι των ιδεών έκαναν για ακόμα μια φορά την εμφάνισή τους στην Ελλάδα, την τελευταία χώρα στην Ευρώπη που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από ένα έντονο θεοκρατικό καθεστώς, εδώ όπου ο διαχωρισμός κράτους και εκκλησίας αποτελεί εδώ και δεκαετίες όνειρο απατηλό.

Η στάση που επέλεξα να τηρήσω (μαζί με τις εκδόσεις Δαιδάλεος) απέναντι στα όσα μου μετέφεραν οι υπεύθυνοι του δήμου ήταν απολύτως ήπια. Θα ήμουν άλλωστε αφελής αν δεν ανέμενα αντιδράσεις από την έκδοση ενός έργου που αναδεικνύει για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένα άγνωστο ζήτημα καταδικασμένο να χαρακτηριστεί… «απαγορευμένο». Παρ’ όλα αυτά, δεν μπορώ να πω πώς στεναχωρήθηκα και ιδιαίτερα με αυτή την εξέλιξη, καθώς –με όσα κακά και στραβά έχει η εποχή που ζούμε- στις μέρες μας οι απόπειρες λογοκρισίας (σε συνδυασμό με τις ευκολίες που μας προσφέρει η τεχνολογία) πετυχαίνουν συνήθως τα ακριβώς αντίθετα αποτελέσματα σε σχέση με όσα οραματίζονται αρχικά οι εμπνευστές τους. Ήδη αρκετά διεθνή Μυθικιστικά δίκτυα μου έχουν ζητήσει αναλυτικές πληροφορίες για το τι ακριβώς συνέβη με την προγραμματισμένη παρουσίαση του βιβλίου, χώρια την έκταση που θα πάρει το θέμα στην εγχώρια ειδησεογραφία.  

Είναι λοιπόν δεδομένο ότι η κυκλοφορία του βιβλίου θα συνεχιστεί κανονικά, όπως επίσης είναι δεδομένο ότι κεντρική βιβλιοπαρουσίαση θα πραγματοποιηθεί. Όχι την προσεχή Δευτέρα 17 Ιουνίου, αλλά σίγουρα μία από τις επόμενες ημέρες (πιθανότατα την προσεχή Πέμπτη 20 Ιουνίου – θα υπάρξουν σχετικές ανακοινώσεις για την ακριβή ημερομηνία και τον τόπο από το meta-journalist blog καθώς επίσης και από τη σελίδα των εκδόσεων Δαιδάλεος στο facebook).

Ξεκάθαρο όμως γεγονός είναι ότι ο Μυθικισμός ενοχλεί. Κι αυτό γιατί πριν ακόμα οι Μυθικιστικές ιδέες γνωρίσουν την αρμόζουσα διάδοση στη χώρα μας, έχουν ήδη καταφέρει να προκαλέσουν αντιδράσεις μέσω των δύο μεγάλων και διαφημισμένων events που έχουν ανακοινωθεί. Έτσι πέρα από την περίπτωση που προαναφέραμε, ας θυμηθούμε τι έγινε τον περασμένο Οκτώβριο με την προβολή του Μυθικιστικού ντοκιμαντέρ «Ο Μεσσίας του Καίσαρα» στο cinema «Μικρόκοσμος» στην Αθήνα (δείτε εδώ και εδώ).

Μάθε τι είναι ο Μυθικισμός

Διάβασε ένα εισαγωγικό άρθρο για το ζήτημα

Δες περισσότερα για το βιβλίο με τίτλο «Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού: Το ρεύμα των Μυθικιστών»


Μηνάς Παπαγεωργίου (meta-journalist)
14/6/2013



Σχολιάστε
Διαβάστε

Ο Μυθικισμός στον Αθήνα 9,84